Δεν είναι καθόλου σπάνιο ένας ασθενής να φεύγει από το νοσοκομείο χωρίς καθαρή εικόνα για το τι ακριβώς συνέβη, τι γράφτηκε στον φάκελό του και τι πρέπει να προσέξει μετά το εξιτήριο. Και αυτό έχει σημασία, γιατί αρκετά προβλήματα εμφανίζονται ή γίνονται αντιληπτά αφού ο ασθενής επιστρέψει σπίτι. Ο ΠΟΥ αναφέρει ότι περίπου 1 στους 10 ασθενείς υφίσταται βλάβη κατά την παροχή φροντίδας υγείας και ότι πάνω από το 50% αυτής θεωρείται αποτρέψιμο.

Το εξιτήριο υποτίθεται ότι κλείνει έναν κύκλο. Στην πράξη, για πολλούς ασθενείς ανοίγει έναν νέο: τι ακριβώς είχα; γιατί άλλαξε η αγωγή; τι θεωρείται φυσιολογικό μετά την επέμβαση ή τη νοσηλεία; τι πρέπει να με ανησυχήσει; τι έδειξαν τελικά οι εξετάσεις; Αυτές οι απορίες δεν είναι υπερβολή. Είναι συχνά το αποτέλεσμα βιαστικής ενημέρωσης, πολλών διαφορετικών γιατρών, πίεσης χρόνου και αποσπασματικών οδηγιών. Το Υπουργείο Υγείας αναγνωρίζει θεσμικά τα δικαιώματα των ληπτών υπηρεσιών υγείας, ενώ σε ευρωπαϊκό επίπεδο το δικαίωμα πρόσβασης στα προσωπικά δεδομένα περιλαμβάνει και τα δεδομένα υγείας.

Το κρίσιμο είναι ότι όσα πάνε στραβά δεν φαίνονται πάντα πριν από το εξιτήριο. Μελέτη σε χειρουργικούς ασθενείς έδειξε ότι όσοι εμφάνισαν επιπλοκή μετά το εξιτήριο είχαν πολύ μεγαλύτερη πιθανότητα επανεισαγωγής: 56%, έναντι 7% για όσους οι επιπλοκές είχαν εντοπιστεί πριν φύγουν από το νοσοκομείο. Μια άλλη μεγάλη προοπτική μελέτη έδειξε ότι μετά από μη καρδιοχειρουργικές επεμβάσεις, περίπου 1 στους 4 ασθενείς επανεισήχθη μέσα σε έναν χρόνο και ότι επιπλοκές πριν από το εξιτήριο συνδέονταν με σημαντικό μέρος των θανάτων που συνέβησαν μετά την έξοδο από το νοσοκομείο.

Η καθημερινότητα το θυμίζει συχνά και με πιο σκληρό τρόπο. Τον Νοέμβριο του 2024 καταγράφηκε στην Ελλάδα η υπόθεση 35χρονης εγκύου που έχασε τη ζωή της λίγες ημέρες μετά το εξιτήριο, ενώ το βρέφος νοσηλεύτηκε στη ΜΕΘ. Το περιστατικό δεν αποδεικνύει από μόνο του τι ακριβώς πήγε στραβά· δείχνει όμως πόσο σοβαρά μπορεί να εξελιχθεί μια κατάσταση αφού ο ασθενής φύγει από το νοσοκομείο.

Γι’ αυτό το βασικό δεν είναι το «μπλα μπλα» γύρω από τα δικαιώματα, αλλά κάτι πολύ πρακτικό: ο φάκελος. Εξιτήριο, εξετάσεις, γνωματεύσεις, χειρουργικά σημειώματα, οδηγίες θεραπείας. Αυτά είναι που δείχνουν τι καταγράφηκε, ποια ήταν τα ευρήματα, ποια αγωγή δόθηκε και τι ζητήθηκε να παρακολουθεί ο ασθενής μετά. Χωρίς αυτά, μένουν μόνο μνήμες και εντυπώσεις. Με αυτά, μπορεί να γίνει σοβαρή και ψύχραιμη αποτίμηση.

Για όσους αισθάνονται ότι κάτι δεν τους εξηγήθηκε επαρκώς ή ότι χρειάζονται καλύτερη εικόνα της περίπτωσής τους, το πρώτο βήμα είναι συνήθως η οργάνωση των εγγράφων που ήδη υπάρχουν. Από εκεί και πέρα, κάθε επόμενη κίνηση γίνεται σε πιο σταθερό έδαφος. Σε τέτοιες περιπτώσεις, χρήσιμη αφετηρία μπορεί να είναι η σελίδα «Εύκολη Διαδικασία Αποζημίωσης» και η σελίδα «Ιατρική Αμέλεια», ώστε ο ενδιαφερόμενος να ενημερωθεί καλύτερα για το πώς προσεγγίζεται μια σοβαρή υπόθεση.

Όλο και περισσότεροι ασθενείς κρατούν αντίγραφα εξετάσεων, γνωματεύσεων, εξιτηρίων και άλλων εγγράφων του ιατρικού τους φακέλου, όχι από υπερβολή αλλά από ανάγκη. Ο λόγος είναι απλός: τα έγγραφα αυτά βοηθούν τον ασθενή να έχει συνέχεια στη φροντίδα του, να ζητήσει δεύτερη γνώμη, να αποφύγει παρανοήσεις για τη διάγνωση ή την αγωγή και, αν αργότερα προκύψουν σοβαρά ερωτήματα, να μπορεί να δει τι ακριβώς είχε καταγραφεί και πότε. Το δικαίωμα πρόσβασης στα προσωπικά δεδομένα, άρα και στα δεδομένα υγείας που τον αφορούν, αναγνωρίζεται και από το ευρωπαϊκό πλαίσιο προστασίας δεδομένων.

Η τάση αυτή δεν είναι παράλογη. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναφέρει ότι περίπου 1 στους 10 ασθενείς υφίσταται κάποια βλάβη κατά την παροχή φροντίδας υγείας, ενώ τουλάχιστον το 50% αυτής της βλάβης θεωρείται αποτρέψιμο. Ο WHO επισημαίνει επίσης ότι συχνές πηγές αποτρέψιμης βλάβης είναι τα φαρμακευτικά λάθη, οι διαγνωστικές αστοχίες, οι μη ασφαλείς χειρουργικές διαδικασίες και οι λοιμώξεις που σχετίζονται με τη φροντίδα υγείας. Όταν λοιπόν ένας ασθενής κρατά οργανωμένο αρχείο, δεν κάνει κάτι υπερβολικό· κάνει κάτι συνετό.

Στην πράξη, τα αντίγραφα χρειάζονται για πολλούς λόγους μαζί. Πρώτα απ’ όλα, εξασφαλίζουν ότι η πληροφορία δεν χάνεται όταν ο ασθενής αλλάζει γιατρό, νοσοκομείο ή διαγνωστικό κέντρο. Επιτρέπουν επίσης μια ουσιαστική δεύτερη γνώμη, επειδή χωρίς εξετάσεις, παλιές γνωματεύσεις, ιστορικό νοσηλείας και εξιτήρια, ο επόμενος γιατρός συχνά αναγκάζεται να βασιστεί σε αποσπασματικές περιγραφές. Παράλληλα, βοηθούν τον ίδιο τον ασθενή να καταλάβει καλύτερα τι του συνέβη, ιδίως μετά από δύσκολη νοσηλεία, επιπλοκή ή αντικρουόμενες εξηγήσεις. Και τέλος, αν αργότερα χρειαστεί σοβαρότερη αποτίμηση μιας υπόθεσης, τα έγγραφα αυτά αποτελούν τη βασική αφετηρία για να εξεταστεί τι καταγράφηκε, ποια αγωγή δόθηκε και πώς περιγράφηκε η εξέλιξη του περιστατικού.

Για τη δεύτερη γνώμη ειδικά, δεν υπάρχει ένα ενιαίο διεθνές ποσοστό μόνο για ασθενείς «μετά από νοσηλεία», αλλά τα καλύτερα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι η πρακτική είναι καθόλου σπάνια. Σε μελέτη γενικού πληθυσμού, περίπου 15%–17% ανέφερε ότι είχε ζητήσει δεύτερη ιατρική γνώμη, ενώ σε έρευνα σε ογκολογικούς ασθενείς το ποσοστό έφτασε το 34%. Οι συχνότεροι λόγοι ήταν η ανάγκη για επιβεβαίωση, καλύτερη κατανόηση της διάγνωσης ή του σχεδίου θεραπείας και μεγαλύτερη βεβαιότητα ότι δεν παραβλέπεται κάτι σημαντικό.

Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι η δεύτερη γνώμη δεν είναι απλώς «ψυχολογική ανακούφιση». Συστηματικές ανασκοπήσεις έχουν δείξει ότι σε διαφορετικά πεδία της ιατρικής ένα σημαντικό μέρος των δεύτερων γνωμών οδηγεί σε ουσιαστική αλλαγή στη διάγνωση, στη θεραπεία ή στην πρόγνωση, έστω κι αν τα ποσοστά διαφέρουν αρκετά από μελέτη σε μελέτη. Σε ένα μεγάλο πρόγραμμα ασθενών που ζήτησαν δεύτερη γνώμη, προτάθηκαν αλλαγές στη διάγνωση περίπου στο 15% των περιπτώσεων και στη θεραπεία περίπου στο 37%. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε ασθενής χρειάζεται δεύτερη γνώμη, αλλά δείχνει γιατί πολλοί θέλουν να έχουν στα χέρια τους πλήρη φάκελο πριν αποφασίσουν τα επόμενα βήματα.

Γι’ αυτό και η διατήρηση αντιγράφων δεν πρέπει να διαβάζεται ως καχυποψία. Είναι μια λογική στάση αυτοπροστασίας και οργάνωσης. Όταν ο ασθενής κρατά εξετάσεις, γνωματεύσεις, εξιτήρια, χειρουργικά σημειώματα και οδηγίες θεραπείας, έχει καλύτερη εικόνα της υπόθεσής του, διευκολύνει τη συνέχεια της φροντίδας του και μπορεί, αν χρειαστεί, να ζητήσει πιο ουσιαστικές εξηγήσεις ή μια πιο προσεκτική δεύτερη ματιά.

Για όσους αισθάνονται ότι κάτι δεν τους εξηγήθηκε επαρκώς ή ότι χρειάζονται καλύτερη εικόνα της περίπτωσής τους, το πρώτο βήμα είναι συνήθως η οργάνωση των εγγράφων που ήδη υπάρχουν. Από εκεί και πέρα, κάθε επόμενη κίνηση γίνεται σε πιο σταθερό έδαφος. Σε τέτοιες περιπτώσεις, χρήσιμη αφετηρία μπορεί να είναι η σελίδα «Διαδικασία Αποζημίωσης» και η σελίδα «Ιατρική Αμέλεια», ώστε ο ενδιαφερόμενος να ενημερωθεί καλύτερα για το πώς προσεγγίζεται μια σοβαρή υπόθεση. 

Ακολουθούν συγκεκριμένες, δημοσιευμένες υποθέσεις όπου μια ενδονοσοκομειακή λοίμωξη (ή λοίμωξη που αποδίδεται σε νοσοκομειακό περιβάλλον) συνδέθηκε με βαριά επιπλοκή και κατέληξε σε επιδικασθείσα αποζημίωση ή/και αναφερόμενο ποσό αποκατάστασης/συμβιβασμού. Για κάθε υπόθεση καταγράφονται συνοπτικά: τι συνέβη, πότε προέκυψε η λοίμωξη, ποιο ήταν το αποτέλεσμα και ποιο ποσό αναφέρεται ότι δόθηκε ως αποζημίωση και σε ποιους.

«Διαγνωστική οδύσσεια» είναι η μακρά και εξαντλητική διαδρομή μέχρι να δοθεί τελικά μια διάγνωση — ειδικά όταν τα συμπτώματα είναι ασαφή, όταν η εικόνα είναι σύνθετη ή όταν πρόκειται για σπάνια πάθηση. Δεν είναι μόνο ιατρικό ζήτημα· είναι ψυχική και πρακτική φθορά, γιατί ο άνθρωπος μένει για μήνες ή χρόνια σε μια κατάσταση αναμονής, όπου κάθε νέο ραντεβού μοιάζει να ξεκινά από την αρχή. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, δεδομένα της EURORDIS δείχνουν ότι για άτομα με σπάνια νόσο ο μέσος χρόνος μέχρι τη διάγνωση είναι περίπου 4,7 χρόνια, κάτι που αποτυπώνει πόσο συχνό και επίμονο μπορεί να είναι αυτό το βίωμα. 

«Ιατρικό gaslighting» λέμε τη στιγμή που ένας ασθενής νιώθει ότι τα συμπτώματά του υποτιμώνται ή απορρίπτονται — συχνά με εύκολες εξηγήσεις τύπου «είναι άγχος», «υπερβάλλεις», «είναι η ηλικία/το βάρος». Η έρευνα δείχνει ότι τέτοιες εμπειρίες μπορούν να συνδέονται με ψυχολογική επιβάρυνση, απώλεια εμπιστοσύνης και, σε κάποιες περιπτώσεις, με την αίσθηση ότι υπήρξε καθυστέρηση ή “χαμένη” διάγνωση.

Μια υπόθεση που απασχολεί έντονα την επικαιρότητα αφορά τον θάνατο 34χρονης γυναίκας από την Κέρκυρα, μετά από επέμβαση αφαίρεσης αμυγδαλών. Σύμφωνα με όσα μεταφέρουν ρεπορτάζ και δημοσιεύματα των τελευταίων ημερών, η 34χρονη υποβλήθηκε σε αμυγδαλεκτομή και στη συνέχεια φέρεται να παρουσίασε επιπλοκή, με αποτέλεσμα να ακολουθήσει μακρά περίοδος νοσηλείας πριν καταλήξει.

Όπως επισημαίνουν τα δημοσιεύματα, η υπόθεση προβάλλεται μέσα από τις καταγγελίες και τις δημόσιες τοποθετήσεις της οικογένειας, η οποία ζητά να διερευνηθεί πλήρως τι συνέβη στα κρίσιμα στάδια μετά την επέμβαση.

Υπάρχει μια στιγμή που σχεδόν όλοι έχουμε ζήσει, είτε ως ασθενείς είτε ως συνοδοί: βρίσκεσαι σε ένα νοσοκομείο, ακούς λέξεις δύσκολες, περιμένεις σε ουρά, προσπαθείς να καταλάβεις “τι γίνεται τώρα” — και μέσα σε όλο αυτό αναρωτιέσαι αν έχεις δικαιώματα ή απλώς “ακολουθείς τη ροή”.

Η αλήθεια είναι απλή: στο νοσοκομείο, ο ασθενής δεν είναι “παθητικός δέκτης”. Έχει δικαιώματα, και αυτά δεν είναι θεωρητικά. Είναι κανόνες που αφορούν την ενημέρωση, τη συναίνεση, την αξιοπρέπεια, την ιδιωτικότητα, την πρόσβαση στον ιατρικό φάκελο και τα διαθέσιμα κανάλια παραπόνων μέσα στο ΕΣΥ. Το βασικό θεμέλιο για τα δικαιώματα του νοσοκομειακού ασθενή βρίσκεται στο άρθρο 47 του Ν. 2071/1992. 

Δημοσιεύματα της 28ης Ιανουαρίου περιγράφουν έντονη πίεση στα εφημερεύοντα νοσοκομεία τις τελευταίες εβδομάδες, συνδέοντάς την με την αυξημένη κυκλοφορία αναπνευστικών λοιμώξεων (εποχική γρίπη, COVID-19 και RSV).

Στο ίδιο πλαίσιο, αναφέρεται ότι στο Αττικόν —ένα από τα μεγάλα δημόσια νοσοκομεία— η πρόσφατη εφημερία ολοκληρώθηκε με «θλιβερό ρεκόρ», με αναφορά σε 130 ράντζα στους διαδρόμους, όπως μεταφέρεται από το Σωματείο εργαζομένων.

• Ναι, ιατρικά μπορεί να κριθεί ότι μπορείτε να πάρετε εξιτήριο και Σάββατο ή Κυριακή, αν ο θεράπων ιατρός το θεωρεί ασφαλές.

• Πρακτικά όμως, ειδικά στα δημόσια νοσοκομεία, το “αν θα φύγετε” συχνά εξαρτάται από το αν λειτουργεί/εφημερεύει το Γραφείο Κίνησης /  Εξιτηρίων (δηλαδή το «διοικητικό» κομμάτι). Σε πολλά νοσοκομεία τα εξιτήρια (ως διοικητική διαδικασία) εκδίδονται εργάσιμες ημέρες και ώρες.

Η συναίνεση δεν είναι μια απλή υπογραφή σε ένα έντυπο λίγο πριν την πράξη. Είναι μια διαδικασία. Προϋποθέτει ότι ο ασθενής έλαβε επαρκή, κατανοητή και ειλικρινή ενημέρωση για τη φύση της εξέτασης ή επέμβασης, τους πιθανούς κινδύνους, τα αναμενόμενα οφέλη και τις διαθέσιμες εναλλακτικές.
Όταν αυτή η ενημέρωση δεν παρέχεται ή παρέχεται αποσπασματικά, η συναίνεση χάνει το νόημά της.