Χιλιάδες ημέρες άδειας και ρεπό φέρονται να οφείλονται στο προσωπικό του Πανεπιστημιακού Γενικού Νοσοκομείου «Αττικόν», σύμφωνα με όσα καταγγέλλει το Σωματείο Εργαζομένων του νοσοκομείου.
Όπως αναφέρουν δημοσιεύματα που επικαλούνται την ανακοίνωση του Σωματείου, στο προσωπικό του νοσοκομείου, πλην γιατρών, οφείλονται περίπου 68.000 ημέρες κανονικής άδειας και πάνω από 10.000 ρεπό. Πρόκειται για αριθμούς που, σύμφωνα με τους εργαζόμενους, αποτυπώνουν τη μακροχρόνια πίεση που υφίσταται το νοσοκομείο και το προσωπικό του.
Το Σωματείο αναφέρει ότι υπάρχουν εργαζόμενοι στους οποίους οφείλονται άδειες ακόμη και από το 2022, με ορισμένες περιπτώσεις να ξεπερνούν συνολικά τις 100 ημέρες. Η εικόνα αυτή, σύμφωνα με τους ίδιους, δεν αποτελεί απλώς λογιστική εκκρεμότητα, αλλά αποτέλεσμα συνεχούς υποστελέχωσης και αυξημένων αναγκών λειτουργίας.
Το «Αττικόν» είναι ένα από τα μεγαλύτερα νοσοκομεία της χώρας και δέχεται μεγάλο όγκο περιστατικών, ιδιαίτερα στις εφημερίες. Στο δημόσιο διάλογο έχει επανειλημμένα συνδεθεί με την πίεση στα Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών, τα ράντζα και τις αυξημένες απαιτήσεις σε προσωπικό. Η νέα καταγγελία των εργαζομένων έρχεται να προστεθεί σε αυτή την εικόνα, εστιάζοντας αυτή τη φορά όχι στους ασθενείς που περιμένουν, αλλά στους ανθρώπους που καλούνται να κρατήσουν το νοσοκομείο σε λειτουργία.
Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, οι εργαζόμενοι ζητούν άμεσες προσλήψεις μόνιμου προσωπικού, ώστε να μπορούν να λαμβάνουν τις άδειες και τα ρεπό που δικαιούνται, χωρίς να αποδυναμώνεται η λειτουργία των τμημάτων. Το αίτημα αυτό δεν αφορά μόνο τις εργασιακές συνθήκες. Συνδέεται και με την ποιότητα της φροντίδας που μπορεί να προσφέρει ένα νοσοκομείο όταν το προσωπικό του λειτουργεί για μεγάλα διαστήματα χωρίς επαρκή ανάπαυση.
Η κόπωση των υγειονομικών δεν είναι δευτερεύον ζήτημα. Στη διεθνή βιβλιογραφία, η επαγγελματική εξουθένωση των νοσηλευτών έχει συσχετιστεί με χαμηλότερη ποιότητα φροντίδας, χαμηλότερη ικανοποίηση ασθενών και προβλήματα στην ασφάλεια των ασθενών. Συστηματική ανασκόπηση και μετα-ανάλυση που δημοσιεύθηκε στο JAMA Network Open κατέληξε ότι το burnout των νοσηλευτών σχετίζεται αρνητικά με την ασφάλεια των ασθενών, την ποιότητα της φροντίδας και την ικανοποίηση των ασθενών.
Αντίστοιχα, ερευνητικά δεδομένα για την κόπωση του νοσηλευτικού προσωπικού δείχνουν ότι η παρατεταμένη εργασία, οι νυχτερινές βάρδιες και η έλλειψη ανάπαυσης μπορούν να επηρεάσουν την εγρήγορση, την προσοχή και την ικανότητα λήψης αποφάσεων. Ο κίνδυνος δεν αφορά μόνο το ίδιο το προσωπικό, αλλά και τους ασθενείς που εξαρτώνται από συνεχή παρακολούθηση, σωστή χορήγηση φαρμάκων, έγκαιρη ανταπόκριση και προσεκτική επικοινωνία.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε κουρασμένος εργαζόμενος κάνει λάθος. Σημαίνει όμως ότι ένα σύστημα που στηρίζεται σταθερά σε εξαντλημένους εργαζόμενους δημιουργεί συνθήκες αυξημένου κινδύνου. Στη νοσοκομειακή φροντίδα, όπου μια παράλειψη, μια καθυστέρηση ή μια λανθασμένη εκτίμηση μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες, η επαρκής στελέχωση δεν είναι διοικητική λεπτομέρεια.
Η καταγγελία για τις 68.000 ημέρες άδειας και τα 10.000 ρεπό στο «Αττικόν» δείχνει το μέγεθος της πίεσης που μπορεί να συσσωρεύεται πίσω από την καθημερινή λειτουργία ενός μεγάλου νοσοκομείου. Για τον ασθενή, το ζήτημα δεν περιορίζεται στο αν θα βρει κρεβάτι ή αν θα περιμένει σε ράντζο. Αφορά και το αν το προσωπικό που τον φροντίζει έχει τις συνθήκες που χρειάζονται για να εργαστεί με ασφάλεια, προσοχή και αξιοπρέπεια.
Με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, η υπόθεση του «Αττικόν» είναι πρώτα απ’ όλα μια καταγγελία εργαζομένων για συσσωρευμένες οφειλές σε άδειες και ρεπό. Ταυτόχρονα, όμως, ανοίγει ξανά τη συζήτηση για τη σχέση ανάμεσα στην υποστελέχωση, την κόπωση του προσωπικού και την ασφάλεια των ασθενών στα δημόσια νοσοκομεία.
Το περιεχόμενο είναι ενημερωτικού χαρακτήρα και δεν αποτελεί νομική ή ιατρική συμβουλή. Το άρθρο βασίζεται σε δημοσιευμένες πληροφορίες και σε διαθέσιμη επιστημονική βιβλιογραφία για τη σχέση κόπωσης, burnout και ασφάλειας ασθενών.

Νέο περιστατικό πτώσης τμήματος οροφής καταγγέλλουν οι εργαζόμενοι στο Θριάσιο Νοσοκομείο, αυτή τη φορά σε διάδρομο της Β’ Παθολογικής Κλινικής.
Σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, το περιστατικό σημειώθηκε τη Δευτέρα 8 Ιουνίου, σε σημείο από το οποίο περνούν καθημερινά ασθενείς, συνοδοί και εργαζόμενοι. Οι εργαζόμενοι αναφέρουν ότι δεν υπήρξε τραυματισμός, κάτι που αποδίδουν στην τύχη.
Το Σωματείο Εργαζομένων του νοσοκομείου κάνει λόγο για σοβαρό κτιριακό πρόβλημα και ζητά την άμεση έναρξη εργασιών συντήρησης, στεγανοποίησης και αποκατάστασης. Σύμφωνα με την ανακοίνωση που επικαλούνται τα δημοσιεύματα, το περιστατικό δεν θεωρείται μεμονωμένο, καθώς έχουν καταγραφεί πτώσεις τμημάτων οροφής σε οκτώ διαφορετικά σημεία του Θριασίου τους τελευταίους μήνες.
Οι εργαζόμενοι αναφέρουν επίσης ότι εδώ και τέσσερα χρόνια εκκρεμεί η έγκριση αιτήματος του νοσοκομείου, το οποίο συνοδεύεται από τεχνική μελέτη για τις αναγκαίες εργασίες συντήρησης, αποκατάστασης και στεγανοποίησης, στο πλαίσιο προγράμματος ενεργειακής αναβάθμισης.
Παράλληλα, το Σωματείο συνδέει το πρόβλημα με την κατάσταση της Τεχνικής Υπηρεσίας του νοσοκομείου. Σύμφωνα με όσα αναφέρονται, περίπου το 48% των οργανικών θέσεων της υπηρεσίας παραμένει κενό, ενώ 11 συμβασιούχοι εργαζόμενοι καλύπτουν κρίσιμες ανάγκες.
Το περιστατικό στο Θριάσιο δεν αφορά ιατρική πράξη ή καταγγελία για ιατρικό λάθος. Αφορά όμως την ασφάλεια μέσα στον ίδιο τον νοσοκομειακό χώρο. Ένας διάδρομος κλινικής δεν είναι απλώς σημείο διέλευσης. Είναι χώρος όπου κινούνται ασθενείς, πολλές φορές με συνοδούς, φορεία, προσωπικό και επισκέπτες.
Οι εργαζόμενοι ζητούν να εγκριθούν και να προχωρήσουν άμεσα οι εργασίες αποκατάστασης στο κτίριο του νοσοκομείου, καθώς και να ενισχυθεί η Τεχνική Υπηρεσία με μόνιμο προσωπικό. Ζητούν επίσης ουσιαστικό έλεγχο και συντήρηση των κτιριακών υποδομών στα δημόσια νοσοκομεία και κέντρα υγείας.
Η πτώση οροφής σε νοσοκομειακό χώρο είναι περιστατικό που εύλογα προκαλεί ανησυχία. Όχι μόνο επειδή θα μπορούσε να υπάρξει τραυματισμός, αλλά και επειδή αναδεικνύει το ερώτημα αν οι υποδομές των νοσοκομείων συντηρούνται επαρκώς και εγκαίρως.
Με βάση τα διαθέσιμα δημοσιεύματα, οι εργαζόμενοι του Θριασίου ζητούν απαντήσεις και παρεμβάσεις για ένα πρόβλημα που, όπως υποστηρίζουν, επαναλαμβάνεται. Το κρίσιμο ζήτημα για ασθενείς, συνοδούς και προσωπικό είναι απλό: ο χώρος του νοσοκομείου πρέπει να είναι ασφαλής πριν ακόμη ξεκινήσει οποιαδήποτε ιατρική φροντίδα.

* Το περιεχόμενο είναι ενημερωτικού χαρακτήρα και δεν αποτελεί νομική ή ιατρική συμβουλή. Το άρθρο βασίζεται σε δημοσιευμένες πληροφορίες και καταγγελίες εργαζομένων, όπως μεταφέρθηκαν από τα ειδησεογραφικά μέσα.

Όταν ένας άνθρωπος πεθαίνει σε νοσοκομείο και οι συγγενείς του δεν έχουν λάβει σαφείς απαντήσεις, η νεκροψία και η νεκροτομή μπορεί να βοηθήσουν στη διερεύνηση της αιτίας θανάτου. Δεν αποδεικνύουν από μόνες τους ότι υπήρξε ιατρικό λάθος. Μπορούν όμως, σε συνδυασμό με τον ιατρικό φάκελο, τις εξετάσεις και την πορεία της νοσηλείας, να συμβάλουν ώστε να φανεί αν η υπόθεση χρειάζεται περαιτέρω έλεγχο.

Αντιδράσεις προκάλεσε υπόθεση στο Ογκολογικό Νοσοκομείο Αγίων Αναργύρων, όπου αναισθησιολόγος φέρεται να ζήτησε χρήματα από ασθενή πριν από χειρουργική επέμβαση. Το περιστατικό καταγράφηκε σε βίντεο που αναρτήθηκε στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και, σύμφωνα με τα δημοσιεύματα, οδήγησε σε άμεση παρέμβαση του Υπουργείου Υγείας, απομάκρυνση του γιατρού από το νοσοκομείο και διενέργεια ΕΔΕ.

Σύμφωνα με την ΕΡΤ, το περιστατικό σημειώθηκε στις 19 Μαΐου στο Ογκολογικό Νοσοκομείο Αγίων Αναργύρων. Στο σχετικό ρεπορτάζ αναφέρεται ότι ο αναισθησιολόγος φέρεται να ζήτησε ποσό από ασθενή ώστε να μην αναβληθεί το χειρουργείο. Η υπόθεση έγινε δημόσια μετά τη δημοσιοποίηση του βίντεο, ενώ ο γιος της ασθενούς περιέγραψε στην ΕΡΤ ότι κατάλαβε από τα λεγόμενα του γιατρού πως ζητούσε χρήματα.
Το Πρώτο Θέμα μετέδωσε ότι στο βίντεο ο γιατρός εμφανίζεται να αναφέρεται σε ποσό 150 ευρώ, ενώ το Iatronet μετέφερε την ανάρτηση του υπουργού Υγείας, σύμφωνα με την οποία ο αναισθησιολόγος ζητούσε 100 έως 150 ευρώ για πράξη που όφειλε να παρέχεται δωρεάν σε κάθε ασθενή του ΕΣΥ.

Μετά τη δημοσιοποίηση της υπόθεσης, ο υπουργός Υγείας ανέφερε ότι επικοινώνησε με τη διοίκηση του νοσοκομείου, ότι ο γιατρός εντοπίστηκε, τέθηκε σε αργία και διατάχθηκε Ένορκη Διοικητική Εξέταση. Η ΕΡΤ μετέδωσε επίσης ότι ο υπουργός ζήτησε συγγνώμη από την ασθενή, ενώ το HealthStat ανέφερε ότι η ΕΔΕ αναμένεται να ξεκινήσει την Τρίτη και ότι ο αναισθησιολόγος έχει τεθεί σε 15ήμερη αργία.

Η υπόθεση αγγίζει ένα από τα πιο ευαίσθητα σημεία στη σχέση ασθενή και δημόσιου συστήματος υγείας: την αίσθηση ότι η πρόσβαση σε χειρουργείο ή σε απαραίτητη ιατρική πράξη μπορεί να εξαρτάται από άτυπη πληρωμή. Σε δημόσιο νοσοκομείο, ο ασθενής δεν πρέπει να βρίσκεται μπροστά σε οικονομική απαίτηση για υπηρεσία που παρέχεται στο πλαίσιο της δημόσιας περίθαλψης. Ιδίως όταν πρόκειται για χειρουργείο, η πίεση είναι ακόμη μεγαλύτερη, γιατί ο ασθενής και η οικογένειά του βρίσκονται ήδη σε κατάσταση αγωνίας.

Το περιστατικό δεν έχει ολοκληρωθεί θεσμικά. Η ΕΔΕ και κάθε άλλη διαδικασία που μπορεί να ακολουθήσει θα κρίνουν τα επιμέρους πραγματικά περιστατικά και τις ευθύνες. Δημοσιογραφικά, όμως, η υπόθεση αναδεικνύει ξανά το ζήτημα της διαφάνειας στη δημόσια περίθαλψη και της ανάγκης να καταγγέλλονται άμεσα πρακτικές που δημιουργούν αίσθηση εκβιασμού ή αθέμιτης οικονομικής επιβάρυνσης σε ασθενείς.

Σύμφωνα με την ΕΡΤ, το περιστατικό καταδίκασε και το σωματείο εργαζομένων του νοσοκομείου, καλώντας τους πολίτες να καταγγέλλουν αντίστοιχες περιπτώσεις. Στο ίδιο ρεπορτάζ αναφέρεται ότι για τον συγκεκριμένο γιατρό είχε υπάρξει στο παρελθόν καταγγελία για ανάλογο περιστατικό, χωρίς αυτό από μόνο του να προδικάζει την κρίση για τη σημερινή υπόθεση.

Το θέμα έχει σημασία πέρα από το συγκεκριμένο νοσοκομείο. Το «φακελάκι» δεν είναι απλώς μια παράνομη οικονομική απαίτηση. Είναι πρακτική που διαβρώνει την εμπιστοσύνη στο δημόσιο σύστημα υγείας και βάζει τον ασθενή σε θέση αδυναμίας τη στιγμή που χρειάζεται φροντίδα, ασφάλεια και καθαρές διαδικασίες.

Η σημερινή κατάσταση είναι ότι ο γιατρός έχει απομακρυνθεί από το νοσοκομείο, έχει τεθεί σε αργία και βρίσκεται σε εξέλιξη διοικητική διερεύνηση. Το αποτέλεσμα της ΕΔΕ θα δείξει πώς θα κινηθούν οι αρμόδιες αρχές. Μέχρι τότε, το περιστατικό παραμένει μια σοβαρή υπόθεση που αφορά όχι μόνο έναν γιατρό και έναν ασθενή, αλλά και το πώς προστατεύεται στην πράξη η αξιοπρέπεια του ασθενή μέσα στο ΕΣΥ. 

Τα παράπονα και οι καταγγελίες ασθενών στα νοσοκομεία δεν είναι απλώς «γκρίνια» για την καθημερινότητα του ΕΣΥ. Είναι ένας τρόπος να αποτυπωθεί τι βιώνει πραγματικά ο πολίτης όταν χρειάζεται περίθαλψη: πόσο περιμένει, πώς αντιμετωπίζεται, αν ενημερώνεται σωστά και αν νιώθει ότι η φροντίδα που λαμβάνει είναι ασφαλής.
Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιεύθηκαν για το 2025, τα Γραφεία Προστασίας Δικαιωμάτων Ληπτών Υπηρεσιών Υγείας δέχθηκαν 2.623 γραπτές καταγγελίες και 6.975 προφορικές καταγγελίες ή παράπονα. Την ίδια στιγμή, καταγράφηκαν και περισσότερες θετικές αναφορές πολιτών, γεγονός που δείχνει μια πιο σύνθετη εικόνα: οι ασθενείς δεν απευθύνονται στα νοσοκομεία μόνο για να διαμαρτυρηθούν, αλλά και για να καταγράψουν εμπειρίες που θεωρούν άξιες αναγνώρισης.
Η εικόνα αυτή αποκτά μεγαλύτερο βάρος αν συνδεθεί με τα στοιχεία του 2023, όταν οι γραπτές και προφορικές καταγγελίες στα αντίστοιχα Γραφεία των νοσοκομείων του ΕΣΥ είχαν φτάσει τις 18.919. Από αυτές, 394 αφορούσαν πλημμελή φροντίδα ή λάθος από ιατρικό, νοσηλευτικό ή άλλο προσωπικό, 911 ανάρμοστη συμπεριφορά, 684 χρόνο αναμονής για εξετάσεις, επεμβάσεις ή αποτελέσματα, ενώ υπήρχαν και αναφορές για παραβίαση λίστας χειρουργείου και κακή ποιότητα υποδομών.
Τα νούμερα δεν αποδεικνύουν από μόνα τους ιατρικά λάθη ή ευθύνες. Δείχνουν όμως ότι χιλιάδες άνθρωποι ένιωσαν την ανάγκη να καταγράψουν επίσημα ένα πρόβλημα. Και αυτό έχει σημασία. Γιατί ένα παράπονο που μένει προφορικό στον διάδρομο σπάνια αλλάζει κάτι. Ένα παράπονο που καταγράφεται μπορεί να γίνει στοιχείο, να εξεταστεί, να συγκριθεί με άλλα περιστατικά και να αναδείξει επαναλαμβανόμενες δυσλειτουργίες.
Από τον Σεπτέμβριο του 2024 εφαρμόζεται νέος Κανονισμός Ενιαίας Διαχείρισης Καταγγελιών και Παραπόνων στα Γραφεία Προστασίας Δικαιωμάτων Ληπτών Υπηρεσιών Υγείας. Σύμφωνα με τα σχετικά ρεπορτάζ, στόχος είναι να απλοποιηθεί η διαδικασία συλλογής και εξέτασης των καταγγελιών και να υπάρχει πιο ενιαία διαχείριση όταν ένας ασθενής θεωρεί ότι δεν εξυπηρετήθηκε, αδικήθηκε ή δεν έλαβε τις υπηρεσίες που όφειλε να του παρέχει το σύστημα.
Το κρίσιμο ζήτημα, βέβαια, δεν είναι μόνο να υπάρχει γραφείο παραπόνων. Είναι να λειτουργεί με τρόπο που ο ασθενής να εμπιστεύεται. Αν ο πολίτης θεωρεί ότι η καταγγελία του θα χαθεί, ότι δεν θα πάρει απάντηση ή ότι δεν θα υπάρξει καμία αλλαγή, τότε ο μηχανισμός μένει τυπικός. Αντίθετα, όταν τα παράπονα καταγράφονται σοβαρά, μπορούν να γίνουν εργαλείο βελτίωσης για το ίδιο το νοσοκομείο.
Οι καταγγελίες για αναμονές, συμπεριφορά προσωπικού, πλημμελή φροντίδα ή κακή ενημέρωση δεν πρέπει να αντιμετωπίζονται όλες με τον ίδιο τρόπο. Άλλο είναι ένα οργανωτικό πρόβλημα, άλλο μια καθυστέρηση λόγω φόρτου, άλλο μια πιθανή παράλειψη και άλλο ένα σοβαρό περιστατικό που μπορεί να χρειάζεται ειδική διερεύνηση. Όμως για τον ασθενή, όλα ξεκινούν από το ίδιο σημείο: την ανάγκη να ακουστεί.
Η ύπαρξη χιλιάδων παραπόνων δείχνει επίσης κάτι που συχνά ξεχνιέται στη δημόσια συζήτηση για το ΕΣΥ. Ο ασθενής δεν αξιολογεί μόνο το τελικό ιατρικό αποτέλεσμα. Αξιολογεί τη διαδρομή. Την αναμονή. Την ενημέρωση. Τον τρόπο που του μίλησαν. Το αν ένιωσε ασφαλής. Το αν ήξερε σε ποιον να απευθυνθεί όταν κάτι δεν πήγαινε καλά.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε παράπονο κρύβει ιατρική αμέλεια. Σημαίνει όμως ότι κάθε παράπονο είναι πληροφορία. Και όταν πολλές πληροφορίες επαναλαμβάνονται, μπορούν να δείξουν πού χρειάζεται αλλαγή: στην οργάνωση, στην επικοινωνία, στη στελέχωση, στις λίστες αναμονής ή στον τρόπο που τα νοσοκομεία ενημερώνουν τους ασθενείς.
Όταν κάτι πάει στραβά ή όταν ο ασθενής πιστεύει ότι δεν έλαβε τη φροντίδα που έπρεπε, το πρώτο βήμα είναι να υπάρχει καταγραφή. Χωρίς καταγραφή, η εμπειρία μένει αόρατη. Με καταγραφή, μπορεί να γίνει μέρος μιας διαδικασίας ελέγχου, αξιολόγησης και, όπου χρειάζεται, περαιτέρω διερεύνησης.
Η ουσία δεν είναι να εμφανιστεί το ΕΣΥ ως ένα σύστημα μόνο προβλημάτων. Τα ίδια στοιχεία δείχνουν ότι υπάρχουν και θετικές αναφορές. Η ουσία είναι να αναγνωριστεί ότι η φωνή του ασθενή αποτελεί δεδομένο ποιότητας. Όπως μετριούνται οι χρόνοι, οι εφημερίες και οι δείκτες λειτουργίας, έτσι πρέπει να λαμβάνεται σοβαρά και η εμπειρία εκείνου που βρίσκεται στο κρεβάτι του νοσοκομείου ή περιμένει έξω από ένα ιατρείο.
Οι καταγγελίες ασθενών δεν είναι το τέλος μιας ιστορίας. Είναι συχνά η αρχή της. Δείχνουν πού πονάει το σύστημα, πού χρειάζεται απάντηση και πού ο ασθενής δεν πρέπει να μένει μόνος με την αίσθηση ότι «κάτι δεν πήγε καλά», χωρίς να ξέρει αν και πώς μπορεί να ακουστεί. 

Το Martha’s Rule είναι ένας μηχανισμός που εφαρμόζεται στην Αγγλία και δίνει σε ασθενείς, συγγενείς και προσωπικό τη δυνατότητα να ζητήσουν άμεσα δεύτερη ιατρική γνώμη όταν φοβούνται ότι ένας νοσηλευόμενος επιδεινώνεται. Προέκυψε μετά τον θάνατο της 13χρονης Martha Mills, μιας υπόθεσης που ανέδειξε πόσο κρίσιμο είναι να ακούγεται η οικογένεια όταν βλέπει ότι «κάτι δεν πάει καλά». 

Δεν είναι καθόλου σπάνιο ένας ασθενής να φεύγει από το νοσοκομείο χωρίς καθαρή εικόνα για το τι ακριβώς συνέβη, τι γράφτηκε στον φάκελό του και τι πρέπει να προσέξει μετά το εξιτήριο. Και αυτό έχει σημασία, γιατί αρκετά προβλήματα εμφανίζονται ή γίνονται αντιληπτά αφού ο ασθενής επιστρέψει σπίτι. Ο ΠΟΥ αναφέρει ότι περίπου 1 στους 10 ασθενείς υφίσταται βλάβη κατά την παροχή φροντίδας υγείας και ότι πάνω από το 50% αυτής θεωρείται αποτρέψιμο.

Το εξιτήριο υποτίθεται ότι κλείνει έναν κύκλο. Στην πράξη, για πολλούς ασθενείς ανοίγει έναν νέο: τι ακριβώς είχα; γιατί άλλαξε η αγωγή; τι θεωρείται φυσιολογικό μετά την επέμβαση ή τη νοσηλεία; τι πρέπει να με ανησυχήσει; τι έδειξαν τελικά οι εξετάσεις; Αυτές οι απορίες δεν είναι υπερβολή. Είναι συχνά το αποτέλεσμα βιαστικής ενημέρωσης, πολλών διαφορετικών γιατρών, πίεσης χρόνου και αποσπασματικών οδηγιών. Το Υπουργείο Υγείας αναγνωρίζει θεσμικά τα δικαιώματα των ληπτών υπηρεσιών υγείας, ενώ σε ευρωπαϊκό επίπεδο το δικαίωμα πρόσβασης στα προσωπικά δεδομένα περιλαμβάνει και τα δεδομένα υγείας.

Το κρίσιμο είναι ότι όσα πάνε στραβά δεν φαίνονται πάντα πριν από το εξιτήριο. Μελέτη σε χειρουργικούς ασθενείς έδειξε ότι όσοι εμφάνισαν επιπλοκή μετά το εξιτήριο είχαν πολύ μεγαλύτερη πιθανότητα επανεισαγωγής: 56%, έναντι 7% για όσους οι επιπλοκές είχαν εντοπιστεί πριν φύγουν από το νοσοκομείο. Μια άλλη μεγάλη προοπτική μελέτη έδειξε ότι μετά από μη καρδιοχειρουργικές επεμβάσεις, περίπου 1 στους 4 ασθενείς επανεισήχθη μέσα σε έναν χρόνο και ότι επιπλοκές πριν από το εξιτήριο συνδέονταν με σημαντικό μέρος των θανάτων που συνέβησαν μετά την έξοδο από το νοσοκομείο.

Η καθημερινότητα το θυμίζει συχνά και με πιο σκληρό τρόπο. Τον Νοέμβριο του 2024 καταγράφηκε στην Ελλάδα η υπόθεση 35χρονης εγκύου που έχασε τη ζωή της λίγες ημέρες μετά το εξιτήριο, ενώ το βρέφος νοσηλεύτηκε στη ΜΕΘ. Το περιστατικό δεν αποδεικνύει από μόνο του τι ακριβώς πήγε στραβά· δείχνει όμως πόσο σοβαρά μπορεί να εξελιχθεί μια κατάσταση αφού ο ασθενής φύγει από το νοσοκομείο.

Γι’ αυτό το βασικό δεν είναι το «μπλα μπλα» γύρω από τα δικαιώματα, αλλά κάτι πολύ πρακτικό: ο φάκελος. Εξιτήριο, εξετάσεις, γνωματεύσεις, χειρουργικά σημειώματα, οδηγίες θεραπείας. Αυτά είναι που δείχνουν τι καταγράφηκε, ποια ήταν τα ευρήματα, ποια αγωγή δόθηκε και τι ζητήθηκε να παρακολουθεί ο ασθενής μετά. Χωρίς αυτά, μένουν μόνο μνήμες και εντυπώσεις. Με αυτά, μπορεί να γίνει σοβαρή και ψύχραιμη αποτίμηση.

Για όσους αισθάνονται ότι κάτι δεν τους εξηγήθηκε επαρκώς ή ότι χρειάζονται καλύτερη εικόνα της περίπτωσής τους, το πρώτο βήμα είναι συνήθως η οργάνωση των εγγράφων που ήδη υπάρχουν. Από εκεί και πέρα, κάθε επόμενη κίνηση γίνεται σε πιο σταθερό έδαφος. Σε τέτοιες περιπτώσεις, χρήσιμη αφετηρία μπορεί να είναι η σελίδα «Εύκολη Διαδικασία Αποζημίωσης» και η σελίδα «Ιατρική Αμέλεια», ώστε ο ενδιαφερόμενος να ενημερωθεί καλύτερα για το πώς προσεγγίζεται μια σοβαρή υπόθεση.

Όλο και περισσότεροι ασθενείς κρατούν αντίγραφα εξετάσεων, γνωματεύσεων, εξιτηρίων και άλλων εγγράφων του ιατρικού τους φακέλου, όχι από υπερβολή αλλά από ανάγκη. Ο λόγος είναι απλός: τα έγγραφα αυτά βοηθούν τον ασθενή να έχει συνέχεια στη φροντίδα του, να ζητήσει δεύτερη γνώμη, να αποφύγει παρανοήσεις για τη διάγνωση ή την αγωγή και, αν αργότερα προκύψουν σοβαρά ερωτήματα, να μπορεί να δει τι ακριβώς είχε καταγραφεί και πότε. Το δικαίωμα πρόσβασης στα προσωπικά δεδομένα, άρα και στα δεδομένα υγείας που τον αφορούν, αναγνωρίζεται και από το ευρωπαϊκό πλαίσιο προστασίας δεδομένων.

Η τάση αυτή δεν είναι παράλογη. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναφέρει ότι περίπου 1 στους 10 ασθενείς υφίσταται κάποια βλάβη κατά την παροχή φροντίδας υγείας, ενώ τουλάχιστον το 50% αυτής της βλάβης θεωρείται αποτρέψιμο. Ο WHO επισημαίνει επίσης ότι συχνές πηγές αποτρέψιμης βλάβης είναι τα φαρμακευτικά λάθη, οι διαγνωστικές αστοχίες, οι μη ασφαλείς χειρουργικές διαδικασίες και οι λοιμώξεις που σχετίζονται με τη φροντίδα υγείας. Όταν λοιπόν ένας ασθενής κρατά οργανωμένο αρχείο, δεν κάνει κάτι υπερβολικό· κάνει κάτι συνετό.

Στην πράξη, τα αντίγραφα χρειάζονται για πολλούς λόγους μαζί. Πρώτα απ’ όλα, εξασφαλίζουν ότι η πληροφορία δεν χάνεται όταν ο ασθενής αλλάζει γιατρό, νοσοκομείο ή διαγνωστικό κέντρο. Επιτρέπουν επίσης μια ουσιαστική δεύτερη γνώμη, επειδή χωρίς εξετάσεις, παλιές γνωματεύσεις, ιστορικό νοσηλείας και εξιτήρια, ο επόμενος γιατρός συχνά αναγκάζεται να βασιστεί σε αποσπασματικές περιγραφές. Παράλληλα, βοηθούν τον ίδιο τον ασθενή να καταλάβει καλύτερα τι του συνέβη, ιδίως μετά από δύσκολη νοσηλεία, επιπλοκή ή αντικρουόμενες εξηγήσεις. Και τέλος, αν αργότερα χρειαστεί σοβαρότερη αποτίμηση μιας υπόθεσης, τα έγγραφα αυτά αποτελούν τη βασική αφετηρία για να εξεταστεί τι καταγράφηκε, ποια αγωγή δόθηκε και πώς περιγράφηκε η εξέλιξη του περιστατικού.

Για τη δεύτερη γνώμη ειδικά, δεν υπάρχει ένα ενιαίο διεθνές ποσοστό μόνο για ασθενείς «μετά από νοσηλεία», αλλά τα καλύτερα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι η πρακτική είναι καθόλου σπάνια. Σε μελέτη γενικού πληθυσμού, περίπου 15%–17% ανέφερε ότι είχε ζητήσει δεύτερη ιατρική γνώμη, ενώ σε έρευνα σε ογκολογικούς ασθενείς το ποσοστό έφτασε το 34%. Οι συχνότεροι λόγοι ήταν η ανάγκη για επιβεβαίωση, καλύτερη κατανόηση της διάγνωσης ή του σχεδίου θεραπείας και μεγαλύτερη βεβαιότητα ότι δεν παραβλέπεται κάτι σημαντικό.

Ακόμη πιο ενδιαφέρον είναι ότι η δεύτερη γνώμη δεν είναι απλώς «ψυχολογική ανακούφιση». Συστηματικές ανασκοπήσεις έχουν δείξει ότι σε διαφορετικά πεδία της ιατρικής ένα σημαντικό μέρος των δεύτερων γνωμών οδηγεί σε ουσιαστική αλλαγή στη διάγνωση, στη θεραπεία ή στην πρόγνωση, έστω κι αν τα ποσοστά διαφέρουν αρκετά από μελέτη σε μελέτη. Σε ένα μεγάλο πρόγραμμα ασθενών που ζήτησαν δεύτερη γνώμη, προτάθηκαν αλλαγές στη διάγνωση περίπου στο 15% των περιπτώσεων και στη θεραπεία περίπου στο 37%. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε ασθενής χρειάζεται δεύτερη γνώμη, αλλά δείχνει γιατί πολλοί θέλουν να έχουν στα χέρια τους πλήρη φάκελο πριν αποφασίσουν τα επόμενα βήματα.

Γι’ αυτό και η διατήρηση αντιγράφων δεν πρέπει να διαβάζεται ως καχυποψία. Είναι μια λογική στάση αυτοπροστασίας και οργάνωσης. Όταν ο ασθενής κρατά εξετάσεις, γνωματεύσεις, εξιτήρια, χειρουργικά σημειώματα και οδηγίες θεραπείας, έχει καλύτερη εικόνα της υπόθεσής του, διευκολύνει τη συνέχεια της φροντίδας του και μπορεί, αν χρειαστεί, να ζητήσει πιο ουσιαστικές εξηγήσεις ή μια πιο προσεκτική δεύτερη ματιά.

Για όσους αισθάνονται ότι κάτι δεν τους εξηγήθηκε επαρκώς ή ότι χρειάζονται καλύτερη εικόνα της περίπτωσής τους, το πρώτο βήμα είναι συνήθως η οργάνωση των εγγράφων που ήδη υπάρχουν. Από εκεί και πέρα, κάθε επόμενη κίνηση γίνεται σε πιο σταθερό έδαφος. Σε τέτοιες περιπτώσεις, χρήσιμη αφετηρία μπορεί να είναι η σελίδα «Διαδικασία Αποζημίωσης» και η σελίδα «Ιατρική Αμέλεια», ώστε ο ενδιαφερόμενος να ενημερωθεί καλύτερα για το πώς προσεγγίζεται μια σοβαρή υπόθεση. 

Ακολουθούν συγκεκριμένες, δημοσιευμένες υποθέσεις όπου μια ενδονοσοκομειακή λοίμωξη (ή λοίμωξη που αποδίδεται σε νοσοκομειακό περιβάλλον) συνδέθηκε με βαριά επιπλοκή και κατέληξε σε επιδικασθείσα αποζημίωση ή/και αναφερόμενο ποσό αποκατάστασης/συμβιβασμού. Για κάθε υπόθεση καταγράφονται συνοπτικά: τι συνέβη, πότε προέκυψε η λοίμωξη, ποιο ήταν το αποτέλεσμα και ποιο ποσό αναφέρεται ότι δόθηκε ως αποζημίωση και σε ποιους.

«Διαγνωστική οδύσσεια» είναι η μακρά και εξαντλητική διαδρομή μέχρι να δοθεί τελικά μια διάγνωση — ειδικά όταν τα συμπτώματα είναι ασαφή, όταν η εικόνα είναι σύνθετη ή όταν πρόκειται για σπάνια πάθηση. Δεν είναι μόνο ιατρικό ζήτημα· είναι ψυχική και πρακτική φθορά, γιατί ο άνθρωπος μένει για μήνες ή χρόνια σε μια κατάσταση αναμονής, όπου κάθε νέο ραντεβού μοιάζει να ξεκινά από την αρχή. Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, δεδομένα της EURORDIS δείχνουν ότι για άτομα με σπάνια νόσο ο μέσος χρόνος μέχρι τη διάγνωση είναι περίπου 4,7 χρόνια, κάτι που αποτυπώνει πόσο συχνό και επίμονο μπορεί να είναι αυτό το βίωμα.