Τι ακριβώς συμβαίνει; Σύμφωνα με δημοσιεύματα, το Πρωτοδικείο καλεί σε παροχή εξηγήσεων τους εφημερεύοντες ψυχιάτρους των δημόσιων ψυχιατρικών κλινικών της Αττικής για το διάστημα από 1/2024 και μετά. Η αφετηρία είναι μήνυση της Ένωσης Αστυνομικών Υπαλλήλων Βορειοανατολικής Αττικής, η οποία καταγγέλλει «παράβαση καθήκοντος κατ’ εξακολούθηση» και «έκθεση κατά συρροή», ιδίως σε περιστατικά όπου είτε δεν βρέθηκε κρεβάτι για εισαγωγή είτε η ιατρική κρίση των εφημερευόντων δεν εισηγήθηκε νοσηλεία. Τα σχετικά έγγραφα προκάλεσαν αντιδράσεις από σωματεία εργαζομένων και ευρύτερη συζήτηση για το πού τελειώνει η ιατρική ευθύνη και πού αρχίζει η θεσμική.

Γιατί η υπόθεση έχει τόσο βάρος; Γιατί συναντά δύο πραγματικότητες που εδώ και χρόνια συνυπάρχουν με ένταση: από τη μία, η δημόσια τάξη και η υποχρέωση της αστυνομίας να διαχειρίζεται εισαγγελικές παραγγελίες για ακούσια μεταφορά πολιτών που κρίνονται δυνητικά επικίνδυνοι για τον εαυτό τους ή τρίτους· από την άλλη, η κλινική αυτονομία του ψυχιάτρου να κρίνει, με βάση την επιστήμη και τον ασθενή μπροστά του, αν υπάρχει ένδειξη νοσηλείας εκείνη τη στιγμή. Όταν προστίθενται ελλείψεις κλινών, γεμάτα τμήματα και πίεση χρόνου, η σύγκρουση γίνεται ορατή. Η ψυχιατρική κοινότητα έχει ήδη διαμαρτυρηθεί ότι η ποινικοποίηση της ιατρικής κρίσης παραβιάζει την ουσία της περίθαλψης· το ίδιο προκύπτει από προγενέστερες εντάσεις (π.χ. συλλήψεις εφημερευόντων γιατρών σε εφημερία μετά από «αρνητική» γνωμάτευση για εισαγωγή).

Τι σημαίνουν όλα αυτά για τον ασθενή; Καταρχάς, ότι οι αποφάσεις γύρω από ακούσια μεταφορά/νοσηλεία δεν είναι «αυτόματες». Απαιτούν διάλογο θεσμών και τεκμηριωμένη ιατρική αξιολόγηση. Το δικαίωμα του ασθενή στην αξιοπρέπεια και στην αναλογική, όσο γίνεται λιγότερο περιοριστική παρέμβαση, πρέπει να συνυπάρχει με την ανάγκη προστασίας του ίδιου και του περιβάλλοντός του. Κι εδώ η διαθεσιμότητα κλινών και υπηρεσιών στην κοινότητα (κινητές μονάδες, ξενώνες, υποστηριζόμενη διαβίωση) δεν είναι «λεπτομέρεια»· είναι το υπόβαθρο που καθορίζει αν η απόφαση θα είναι θεραπευτική ή απλώς διαχειριστική.

Για την οικογένεια/οικείους που συνοδεύουν ένα επείγον ψυχιατρικό περιστατικό, η διαδρομή συχνά μοιάζει αδιαφανής: πρώτα η μεταφορά (κατ’ εντολή εισαγγελέα ή/και με συνοδεία αστυνομίας), μετά αναμονή για εξέταση, και τελικά μια ιατρική γνωμάτευση που μπορεί να εισηγείται νοσηλεία, εξιτήριο με οδηγίες ή παρέμβαση στην κοινότητα. Η παρούσα υπόθεση, με όλες τις εντάσεις της, αναδεικνύει την ανάγκη να υπάρχει σαφές πρωτόκολλο για το ποιος ενημερώνει ποιον, πότε και πώς — ώστε ο ασθενής να μην «χάνεται» ανάμεσα σε περιπολικά, ΤΕΠ και κλειστές κλινικές.

Στο θεσμικό επίπεδο, υπάρχει και ένα ακόμα λεπτό σημείο: η ελευθερία της ιατρικής κρίσης. Η κοινωνία ζητά λογοδοσία όταν κάτι δεν πάει καλά — και δικαίως — αλλά η αντικατάσταση της επιστημονικής αποφάσης από φόβο ποινικής ευθύνης δεν κάνει την περίθαλψη ασφαλέστερη. Αντίθετα, κινδυνεύει να παράγει «αμυντική ψυχιατρική» (αποφάσεις υπέρ περιορισμών για να «είμαστε καλυμμένοι»), με τελικό ζημιωμένο τον ασθενή. Η συζήτηση γύρω από την υπόθεση πρέπει να κρατήσει αυτή την ισορροπία: πλήρης διερεύνηση εκεί όπου υπάρχουν παραλείψεις — αλλά και θεσμική ενίσχυση εκεί όπου υπάρχουν κενά (κλίνες, στελέχωση, υπηρεσίες στην κοινότητα).