Όλο και περισσότερες έρευνες και δημόσιες συζητήσεις αναδεικνύουν ένα δύσκολο θέμα: ο πόνος των γυναικών δεν αξιολογείται πάντα με την ίδια ταχύτητα, σοβαρότητα ή επιμονή. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε καθυστέρηση είναι ιατρικό λάθος. Σημαίνει όμως ότι, όταν συμπτώματα αγνοούνται ή υποβαθμίζονται και αργότερα αποδεικνύεται ότι υπήρχε σοβαρό πρόβλημα, η υπόθεση χρειάζεται προσεκτική τεκμηρίωση.
Όταν ο πόνος δεν ακούγεται
«Μάλλον είναι άγχος».
«Είναι φυσιολογικό για την περίοδο».
«Περάστε ξανά αν χειροτερέψει».
«Δεν φαίνεται κάτι σοβαρό».
Πολλές γυναίκες έχουν ακούσει τέτοιες φράσεις μέσα σε ιατρεία, νοσοκομεία ή τμήματα επειγόντων περιστατικών. Άλλες φορές η εκτίμηση μπορεί να είναι σωστή. Άλλες φορές όμως ο πόνος επιμένει, τα συμπτώματα επιδεινώνονται και η διάγνωση έρχεται πολύ αργότερα, όταν ο ασθενής —ή η ασθενής— έχει ήδη ταλαιπωρηθεί σωματικά, ψυχολογικά και πρακτικά.
Το θέμα δεν αφορά μόνο την προσωπική εμπειρία μιας γυναίκας που ένιωσε ότι δεν την πίστεψαν. Αφορά μια ευρύτερη διεθνή συζήτηση για το πώς αξιολογείται ο πόνος, πώς επηρεάζουν οι προκαταλήψεις την κλινική κρίση και πώς ορισμένες παθήσεις που αφορούν κυρίως γυναίκες μπορεί να καθυστερούν να διαγνωστούν.
Η International Association for the Study of Pain αναφέρει ότι προκαταλήψεις γύρω από το φύλο μπορούν να επηρεάσουν την επικοινωνία, την αξιολόγηση και τις θεραπευτικές αποφάσεις για τον πόνο, τόσο σε οξύ όσο και σε χρόνιο πόνο.
Τι δείχνουν οι έρευνες για τον πόνο των γυναικών
Μια πρόσφατη μελέτη που εξέτασε δεδομένα από τμήματα επειγόντων περιστατικών στις ΗΠΑ και στο Ισραήλ βρήκε ότι οι γυναίκες που προσέρχονταν με πόνο ήταν λιγότερο πιθανό να λάβουν αναλγητική αγωγή σε σχέση με άνδρες ασθενείς με αντίστοιχα παράπονα πόνου. Σύμφωνα με την παρουσίαση της μελέτης από το King’s College London, η διαφορά αφορούσε τόσο οπιοειδή όσο και μη οπιοειδή παυσίπονα.
Το σημαντικό εδώ δεν είναι να βγει ένα βιαστικό συμπέρασμα ότι «οι γιατροί αγνοούν τις γυναίκες». Αυτό θα ήταν άδικο και υπεραπλουστευτικό. Το σημαντικό είναι ότι η έρευνα δείχνει πως, ακόμη και σε οργανωμένα συστήματα υγείας, η αξιολόγηση του πόνου δεν είναι πάντα απολύτως ουδέτερη.
Ο πόνος είναι από τη φύση του δύσκολος. Δεν μετριέται όπως η πίεση ή το σάκχαρο. Περιγράφεται με λόγια, εκφράσεις, χειρονομίες, ιστορικό, συμπτώματα και εξετάσεις. Εκεί ακριβώς μπορεί να εισχωρήσει η προκατάληψη: στο αν ο ασθενής θεωρείται «υπερβολικός», «αγχώδης», «ανεκτικός», «δραματικός» ή «αξιόπιστος».
Και όταν μιλάμε για γυναίκες ασθενείς, η συζήτηση γίνεται ακόμη πιο σοβαρή, γιατί ιστορικά πολλές καταστάσεις που αφορούν γυναικείο πόνο ιδίως γυναικολογικό, κοιλιακό ή χρόνιο πόνο, έχουν αντιμετωπιστεί ως κάτι αναμενόμενο, φυσιολογικό ή λιγότερο επείγον.
Η ενδομητρίωση ως χαρακτηριστικό παράδειγμα
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι η ενδομητρίωση. Πρόκειται για πάθηση που μπορεί να προκαλεί έντονο πόνο, πόνο στην περίοδο, πόνο κατά τη σεξουαλική επαφή, προβλήματα γονιμότητας, κόπωση και σημαντική επιβάρυνση στην καθημερινότητα.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας αναφέρει ότι οι μεγάλες καθυστερήσεις στη διάγνωση της ενδομητρίωσης είναι συχνές, ενώ τα συμπτώματα μπορεί να επιμένουν ή να επανέρχονται ακόμη και μετά την έναρξη θεραπείας.
Αυτό έχει ιδιαίτερη σημασία, γιατί πολλές γυναίκες με έντονο πόνο στην περίοδο μπορεί για χρόνια να ακούν ότι «έτσι είναι η περίοδος» ή ότι «πρέπει να κάνουν υπομονή». Σε αρκετές περιπτώσεις, η διάγνωση δεν χάνεται επειδή δεν υπάρχει καθόλου πρόσβαση σε γιατρό, αλλά επειδή τα συμπτώματα δεν αξιολογούνται εξαρχής με την επιμονή που θα έπρεπε.
Το NICE, ο βρετανικός οργανισμός που εκδίδει κλινικές οδηγίες, έχει ειδική οδηγία για τη διάγνωση και διαχείριση της ενδομητρίωσης, με στόχο την καλύτερη αναγνώριση των συμπτωμάτων, τη σωστή παραπομπή και την κατάλληλη θεραπευτική προσέγγιση.
Η ύπαρξη τέτοιων οδηγιών δείχνει κάτι πολύ απλό: ο πόνος που επαναλαμβάνεται, επιμένει ή επηρεάζει σοβαρά τη ζωή μιας γυναίκας δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως «υπερβολή» χωρίς επαρκή έλεγχο.
Δεν είναι μόνο γυναικολογικό θέμα
Η υποτίμηση του πόνου των γυναικών δεν αφορά μόνο την ενδομητρίωση ή την περίοδο. Μπορεί να αφορά πόνο στο στήθος, κοιλιακό πόνο, νευρολογικά συμπτώματα, αυτοάνοσα νοσήματα, χρόνιο πόνο, μετεγχειρητικό πόνο ή συμπτώματα που δεν ταιριάζουν στην «κλασική» εικόνα μιας πάθησης.
Σε τέτοιες περιπτώσεις, το πρόβλημα μπορεί να μην είναι η έλλειψη ιατρικής γνώσης. Μπορεί να είναι η πρόωρη καθησύχαση. Η ερμηνεία των συμπτωμάτων ως ψυχοσωματικών χωρίς επαρκή αποκλεισμό σοβαρών αιτιών. Η απουσία επανεκτίμησης όταν ο πόνος επιμένει. Η καθυστέρηση σε παραπομπή ή εξέταση.
Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε πόνος σημαίνει σοβαρή πάθηση. Ούτε ότι κάθε καθυστέρηση είναι αμέλεια. Σημαίνει όμως ότι η επανάληψη της ίδιας ιστορίας —«πονούσα, δεν με πίστευαν, τελικά υπήρχε πρόβλημα»— δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως μεμονωμένη υπερβολή.
Το πραγματικό πρόβλημα: η ασθενής μένει μόνη με την αμφιβολία
Για πολλές γυναίκες, το πιο δύσκολο κομμάτι δεν είναι μόνο ο πόνος. Είναι η αμφιβολία.
«Μήπως υπερβάλλω;»
«Μήπως δεν το εξήγησα σωστά;»
«Μήπως έπρεπε να επιμείνω περισσότερο;»
«Μήπως χάθηκε πολύτιμος χρόνος;»
Αυτή η αμφιβολία γίνεται ακόμη βαρύτερη όταν τελικά εντοπίζεται μια διάγνωση που θα μπορούσε, ενδεχομένως, να είχε αναζητηθεί νωρίτερα. Εκεί ο ιατρικός φάκελος, οι εξετάσεις, οι οδηγίες εξόδου, οι ημερομηνίες, οι παραπομπές και οι γνωματεύσεις αποκτούν μεγάλη σημασία.
Η μνήμη είναι ανθρώπινη και συχνά φορτισμένη. Ο φάκελος όμως δείχνει τι καταγράφηκε, τι εξετάστηκε, τι αποκλείστηκε και τι όχι.
Όταν υπάρχει έντονος ή επίμονος πόνος, ειδικά αν επηρεάζει την καθημερινότητα, την εργασία, τον ύπνο ή τη δυνατότητα κίνησης, δεν είναι «γκρίνια». Είναι σύμπτωμα που αξίζει προσοχή.
Αυτό δεν σημαίνει πανικός. Σημαίνει καταγραφή. Σημαίνει επιμονή στην περιγραφή. Σημαίνει να υπάρχουν αντίγραφα εξετάσεων, γνωματεύσεων, οδηγιών και επισκέψεων. Σημαίνει να ζητείται επανεκτίμηση όταν κάτι δεν βελτιώνεται ή όταν η εξήγηση που δόθηκε δεν ταιριάζει με την πραγματική πορεία των συμπτωμάτων.
Σε υποθέσεις όπου υπάρχει υποψία ότι ο πόνος υποτιμήθηκε και αυτό οδήγησε σε καθυστέρηση διάγνωσης ή θεραπείας, η αξιολόγηση δεν πρέπει να βασίζεται μόνο στο συναίσθημα της αδικίας. Πρέπει να βασίζεται σε τεκμηρίωση: ιατρικά έγγραφα, χρονολόγιο, γνωματεύσεις και ειδική μελέτη του φακέλου.
Γιατί το θέμα αφορά και την ασφάλεια των ασθενών
Η ισότιμη αξιολόγηση του πόνου δεν είναι ζήτημα ευγένειας. Είναι ζήτημα ασφάλειας.
Όταν ο πόνος υποτιμάται, μπορεί να χαθεί χρόνος. Όταν τα συμπτώματα αποδίδονται πρόχειρα σε άγχος, περίοδο ή «χαμηλή αντοχή», μπορεί να καθυστερήσει η σωστή διάγνωση. Όταν μια ασθενής νιώθει ότι δεν ακούγεται, μπορεί να αργήσει να επιστρέψει για βοήθεια ή να χάσει την εμπιστοσύνη της στο σύστημα.
Η λύση δεν είναι να θεωρούμε κάθε ιατρική εκτίμηση ύποπτη. Η λύση είναι να αναγνωρίζουμε ότι ο πόνος χρειάζεται σοβαρή, τεκμηριωμένη και χωρίς προκαταλήψεις αξιολόγηση — ανεξάρτητα από το φύλο του ασθενούς.
Και όταν υπάρχουν ενδείξεις ότι η υποτίμηση των συμπτωμάτων οδήγησε σε βλάβη, τότε η υπόθεση αξίζει να εξεταστεί με ψυχραιμία, γνώση και σεβασμό.
Το περιεχόμενο είναι ενημερωτικού χαρακτήρα και δεν αποτελεί νομική ή ιατρική συμβουλή. Κάθε υπόθεση αξιολογείται ξεχωριστά, με βάση τα πραγματικά περιστατικά και τα διαθέσιμα ιατρικά στοιχεία.
Πηγές:
King’s College London — μελέτη για διαφορές στη χορήγηση παυσίπονης αγωγής σε γυναίκες και άνδρες στα επείγοντα.
PNAS — Sex bias in pain management decisions.
International Association for the Study of Pain — Sex/Gender Biases in Pain Research and Clinical Practice.
World Health Organization — Endometriosis fact sheet.
NICE Guideline NG73 — Endometriosis: diagnosis and management.
Επικοινωνήστε με την εξειδικευμένη μας ομάδα εδώ:
Διαβάστε επίσης
Μαιευτική βία στην Ελλάδα: γιατί επανέρχεται στην επικαιρότητα — και
Χθες, 8 Μαρτίου, η Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας έφερε ξανά στο προσκήνιο κάτι που συχνά μένει «εκτός κάδρου» όταν μιλάμε για υγεία: ότι...
Περισσότερα
Καισαρική χωρίς λόγο: Πότε θεωρείται ιατρικό λάθος και σωματική βλάβη;
Η καισαρική τομή είναι μια σοβαρή ιατρική πράξη. Σε πολλές περιπτώσεις σώζει ζωές – της μητέρας, του παιδιού ή και των δύο. Υπάρχουν...
ΠερισσότεραΠιστεύετε ότι έχετε υποστεί ιατρικό λάθος εσείς ή κάποιο αγαπημένο σας προσώπο;
Μη διστάσετε να ζητήσετε τη συμβουλή μας για οποιαδήποτε απορία σας.
Συμπληρώστε τα στοιχεία σας για να επικοινωνήσουμε μαζί σας