Κάθε καλοκαίρι, τα νησιά της χώρας καλούνται να σηκώσουν ένα βάρος πολύ μεγαλύτερο από τον μόνιμο πληθυσμό τους. Οι κάτοικοι παραμένουν, οι επισκέπτες πολλαπλασιάζονται και οι ανάγκες περίθαλψης αυξάνονται απότομα. Την ίδια στιγμή, πολλές δημόσιες δομές υγείας σε νησιωτικές περιοχές συνεχίζουν να λειτουργούν με ελλείψεις σε γιατρούς, νοσηλευτές και βασικές ειδικότητες.

Το πρόβλημα δεν είναι νέο, αλλά επανέρχεται με ένταση κάθε θερινή περίοδο. Σύμφωνα με ρεπορτάζ του Πρώτου Θέματος / ygeiamou, το διάστημα αυτό ενισχύεται η υγειονομική κάλυψη νησιών του Αιγαίου με μετακινήσεις γιατρών και νοσηλευτών από την ηπειρωτική χώρα. Το ίδιο ρεπορτάζ αναφέρει ότι εφαρμόζεται οικονομικό κίνητρο 2.100 ευρώ, επιπλέον των μηνιαίων αποδοχών, για την προσέλκυση γιατρών, όμως οι ανάγκες παραμένουν μεγάλες. Από την 1η Μαΐου, σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, είχαν εκδοθεί αποφάσεις για μετακινήσεις 62 γιατρών χωρίς κίνητρα, κυρίως από νοσοκομεία της Αττικής προς τα νησιά, με στόχο την κάλυψη επειγουσών αναγκών.
Η εικόνα αυτή δείχνει κάτι πιο βαθύ από μια απλή εποχική δυσκολία. Όταν ένα νησί χρειάζεται κάθε χρόνο μετακινήσεις προσωπικού για να καλύψει βασικές ανάγκες, η υγειονομική του κάλυψη παραμένει ευάλωτη. Για τον ασθενή, αυτό μπορεί να σημαίνει μεγαλύτερη αναμονή, δυσκολία πρόσβασης σε ειδικό γιατρό, συχνότερες διακομιδές ή μεγαλύτερη πίεση στα επείγοντα περιστατικά.
Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της Σάμου. Σύμφωνα με την ΕΡΤ, το Γενικό Νοσοκομείο Σάμου ενισχύεται με 9 νέους γιατρούς, όμως από τις 14 θέσεις που είχαν προκηρυχθεί, οι 5 απέβησαν άγονες. Το στοιχείο αυτό είναι σημαντικό, γιατί δείχνει ότι το πρόβλημα δεν περιορίζεται μόνο στην προκήρυξη θέσεων. Ακόμη και όταν ανοίγουν θέσεις, δεν είναι δεδομένο ότι θα υπάρξει ενδιαφέρον ή ότι οι ανάγκες θα καλυφθούν πλήρως.

Η υποστελέχωση στα νησιά έχει πολλές όψεις. Δεν αφορά μόνο τον αριθμό των γιατρών, αλλά και το αν υπάρχουν οι σωστές ειδικότητες τη στιγμή που τις χρειάζεται ο ασθενής. Ένα νοσοκομείο ή Κέντρο Υγείας μπορεί να λειτουργεί, αλλά να μην έχει επαρκείς παθολόγους, αναισθησιολόγους, παιδιάτρους, ακτινολόγους ή νοσηλευτικό προσωπικό για όλες τις βάρδιες. Σε ένα αστικό κέντρο, η έλλειψη μιας ειδικότητας μπορεί συχνά να καλυφθεί από άλλο νοσοκομείο σε σχετικά μικρή απόσταση. Σε ένα νησί, η ίδια έλλειψη μπορεί να οδηγήσει σε καθυστέρηση, μεταφορά σε άλλη περιοχή ή αεροδιακομιδή.
Μεγάλη καταγραφή της ΠΟΕΔΗΝ, όπως παρουσιάστηκε από το News247, περιγράφει σοβαρές ελλείψεις σε δημόσια νοσοκομεία, Κέντρα Υγείας και προνοιακές δομές σε νησιωτικές περιοχές. Η έρευνα αφορά 38 υγειονομικές μονάδες και 6 προνοιακές δομές σε Κρήτη, Αιγαίο, Κυκλάδες και Ιόνιο. Σύμφωνα με την Ομοσπονδία, το ΕΣΥ στα νησιά στηρίζεται σε σημαντικό βαθμό σε μετακινήσεις προσωπικού, συμβασιούχους και υπερεργασία, την ώρα που οι ανάγκες κατοίκων και επισκεπτών αυξάνονται ιδιαίτερα τους καλοκαιρινούς μήνες.

Στην ίδια καταγραφή αναφέρονται κλινικές που υπολειτουργούν ή έχουν κλείσει, Μονάδες Εντατικής Θεραπείας που δεν μπορούν να λειτουργήσουν λόγω έλλειψης ιατρών και νοσηλευτών, αλλά και μονάδες όπου δεν υπηρετούν βασικές ειδικότητες. Η ΠΟΕΔΗΝ συνδέει την κατάσταση και με πρακτικούς λόγους που δυσκολεύουν τη στελέχωση, όπως η δυσκολία εύρεσης κατοικίας στα νησιά και το υψηλό κόστος διαβίωσης σε τουριστικές περιοχές.

Από την πλευρά της Πολιτείας, υπάρχουν ενεργές διαδικασίες ενίσχυσης. Στην ιστοσελίδα της 2ης ΥΠΕ Πειραιώς και Αιγαίου εμφανίζονται προκηρύξεις θέσεων για γιατρούς κλάδου ΕΣΥ και Πρωτοβάθμιας Φροντίδας Υγείας, καθώς και διαδικασίες που αφορούν ειδικευμένους γιατρούς, προσωπικούς γιατρούς και γιατρούς υπηρεσίας υπαίθρου. Αυτό δείχνει ότι το πρόβλημα αναγνωρίζεται θεσμικά. Το κρίσιμο ερώτημα, όμως, είναι αν οι διαδικασίες αυτές μπορούν να καλύψουν εγκαίρως και σταθερά τις ανάγκες των νησιών.
Για τους ασθενείς, η υποστελέχωση δεν είναι ένας διοικητικός όρος. Είναι η αγωνία αν θα υπάρχει γιατρός όταν χρειαστεί. Είναι η αναμονή για μια εξέταση. Είναι η αβεβαιότητα του γονιού όταν το παιδί του αρρωσταίνει σε ένα μικρό νησί. Είναι η δυσκολία ενός ηλικιωμένου να παρακολουθείται τακτικά από ειδικό γιατρό. Είναι, σε ορισμένες περιπτώσεις, η απόσταση ανάμεσα στην έγκαιρη διάγνωση και την καθυστέρηση.

Το ζήτημα γίνεται ακόμη πιο σοβαρό όταν μιλάμε για επείγοντα περιστατικά. Σε τέτοιες περιπτώσεις, ο χρόνος έχει ιδιαίτερη σημασία. Η απουσία ειδικότητας, η έλλειψη προσωπικού σε βάρδια ή η ανάγκη διακομιδής μπορεί να επιβαρύνουν τη διαχείριση ενός περιστατικού. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε δυσμενής εξέλιξη οφείλεται σε υποστελέχωση. Σημαίνει όμως ότι ένα σύστημα που λειτουργεί στα όριά του αφήνει λιγότερα περιθώρια ασφαλείας.

Η συζήτηση για τα νησιά δεν μπορεί να περιορίζεται μόνο στην τουριστική περίοδο. Οι μόνιμοι κάτοικοι ζουν με αυτές τις ελλείψεις όλο τον χρόνο. Το καλοκαίρι απλώς κάνει το πρόβλημα πιο ορατό, επειδή αυξάνεται απότομα ο πληθυσμός και μαζί του οι ανάγκες σε επείγουσα και τακτική φροντίδα.

Η επαρκής στελέχωση των νησιωτικών δομών υγείας είναι ζήτημα ισότιμης πρόσβασης. Ο ασθενής δεν πρέπει να έχει λιγότερες πιθανότητες έγκαιρης διάγνωσης ή ασφαλούς περίθαλψης επειδή ζει ή βρέθηκε σε νησί. Η γεωγραφία δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως λόγος μειωμένης προστασίας.
Το ζητούμενο, πλέον, δεν είναι μόνο να καλύπτονται προσωρινά κενά με μετακινήσεις. Είναι να διαμορφωθούν συνθήκες που θα κάνουν βιώσιμη την παραμονή γιατρών και νοσηλευτών στις νησιωτικές περιοχές: στέγαση, σταθερότητα, επαγγελματική προοπτική, επαρκείς αμοιβές και οργανωμένες δομές που δεν εξαντλούν το προσωπικό τους.

Γιατί πίσω από κάθε άγονη θέση, κάθε κενή βάρδια και κάθε μετακίνηση της τελευταίας στιγμής υπάρχει ένας ασθενής που χρειάζεται φροντίδα. Και σε ένα δημόσιο σύστημα υγείας, η ασφάλεια του ασθενή δεν μπορεί να εξαρτάται από το αν το περιστατικό συμβαίνει στην Αθήνα, στη Σάμο, στη Μήλο, στη Σύρο ή σε οποιοδήποτε άλλο νησί.

* Το περιεχόμενο είναι ενημερωτικού χαρακτήρα και δεν αποτελεί νομική ή ιατρική συμβουλή. Κάθε υπόθεση αξιολογείται ξεχωριστά, με βάση τα πραγματικά περιστατικά, τον ιατρικό φάκελο και τα διαθέσιμα στοιχεία.