Το ιατρικό απόρρητο προστατεύει πληροφορίες που αφορούν την υγεία, τη διάγνωση, τις εξετάσεις, τη θεραπεία και τον ιατρικό φάκελο του ασθενή. Η κοινοποίηση τέτοιων πληροφοριών χωρίς νόμιμη βάση ή συναίνεση μπορεί να δημιουργήσει σοβαρό ζήτημα παραβίασης δικαιωμάτων. Κάθε περίπτωση χρειάζεται προσεκτική αξιολόγηση, γιατί ο νόμος προβλέπει και συγκεκριμένες εξαιρέσεις.
Όταν η διάγνωση κοινοποιείται χωρίς άδεια
Η σχέση γιατρού και ασθενή βασίζεται στην εμπιστοσύνη. Ο ασθενής μιλά για συμπτώματα, ιστορικό, εξετάσεις, θεραπείες και προσωπικές πληροφορίες που πολλές φορές δεν γνωρίζουν ούτε άνθρωποι του στενού του περιβάλλοντος.
Όταν αυτές οι πληροφορίες κοινοποιούνται χωρίς άδεια, η βλάβη δεν είναι μόνο τυπική ή διαδικαστική. Ο ασθενής μπορεί να νιώσει έκθεση, ντροπή, θυμό ή απώλεια ελέγχου πάνω σε κάτι βαθιά προσωπικό: την υγεία του.
Η παραβίαση ιατρικού απορρήτου δεν αφορά μόνο ακραίες περιπτώσεις. Μπορεί να αφορά μια διάγνωση που ειπώθηκε μπροστά σε τρίτους, αποτελέσματα εξετάσεων που δόθηκαν σε λάθος πρόσωπο, πληροφορίες που κοινοποιήθηκαν σε συγγενείς χωρίς συναίνεση ή δεδομένα υγείας που στάλθηκαν σε λάθος παραλήπτη.
Τι προστατεύει το ιατρικό απόρρητο
Το ιατρικό απόρρητο καλύπτει πληροφορίες που αφορούν την υγεία του ασθενή και έρχονται σε γνώση του γιατρού κατά την άσκηση των καθηκόντων του. Δεν περιορίζεται μόνο στη διάγνωση.
Μπορεί να αφορά τις εξετάσεις, τη φαρμακευτική αγωγή, το ιατρικό ιστορικό, την ψυχική υγεία, την αναπαραγωγική ή σεξουαλική υγεία, τις πληροφορίες που περιέχονται στον ιατρικό φάκελο και στοιχεία που συνδέονται με τους οικείους του ασθενή.
Στην πράξη, η προστασία αυτή έχει έναν απλό σκοπό: ο ασθενής να μπορεί να μιλήσει ανοιχτά στον γιατρό του χωρίς φόβο ότι προσωπικές πληροφορίες θα διαρρεύσουν ή θα κοινοποιηθούν χωρίς λόγο.
Ποιος δεσμεύεται από το απόρρητο
Το ιατρικό απόρρητο αφορά πρωτίστως τον γιατρό. Όμως στην καθημερινή λειτουργία ενός νοσοκομείου, ιδιωτικής κλινικής, ιατρείου ή διαγνωστικού κέντρου, ευαίσθητες πληροφορίες μπορεί να περάσουν και από άλλα πρόσωπα: βοηθούς, συνεργάτες, νοσηλευτικό προσωπικό, γραμματείες ή διοικητικό προσωπικό.
Ο γιατρός οφείλει να λαμβάνει μέτρα ώστε το απόρρητο να προστατεύεται και από τα πρόσωπα που τον στηρίζουν ή συμμετέχουν με οποιονδήποτε τρόπο στην άσκηση του λειτουργήματός του. Αυτό σημαίνει ότι η προστασία του απορρήτου δεν είναι μόνο θέμα “να μη μιλήσει ο γιατρός”. Είναι και θέμα οργάνωσης, εποπτείας και ασφαλούς διαχείρισης των πληροφοριών.
Παραδείγματα πιθανής παραβίασης
Στην πράξη, ερωτήματα για παραβίαση ιατρικού απορρήτου μπορεί να προκύψουν σε πολλές καθημερινές καταστάσεις.
Για παράδειγμα, όταν μια διάγνωση ανακοινώνεται σε συγγενή χωρίς να έχει συναινέσει ο ασθενής. Όταν αποτελέσματα εξετάσεων δίνονται σε λάθος πρόσωπο. Όταν πληροφορίες για την υγεία του ασθενή ακούγονται σε διάδρομο, γραμματεία ή χώρο αναμονής. Όταν στοιχεία στέλνονται σε λάθος email. Όταν εργοδότης ή τρίτος ενημερώνεται για πάθηση χωρίς νόμιμη βάση. Ή όταν προσωπικό σχολιάζει την κατάσταση ασθενή σε ανθρώπους που δεν έχουν δικαίωμα να γνωρίζουν.
Δεν σημαίνει ότι κάθε επικοινωνία με συγγενή ή τρίτο είναι αυτομάτως παράνομη. Σημαίνει όμως ότι χρειάζεται να εξεταστεί ποια πληροφορία δόθηκε, σε ποιον, με ποιον τρόπο, για ποιο λόγο και αν υπήρχε νόμιμη βάση ή συναίνεση.
Πότε μπορεί να επιτραπεί η άρση του απορρήτου
Το ιατρικό απόρρητο δεν είναι απόλυτο με την έννοια ότι δεν αίρεται ποτέ. Ο νόμος προβλέπει συγκεκριμένες περιπτώσεις όπου μπορεί να επιτραπεί η άρση του.
Τέτοιες περιπτώσεις μπορεί να συνδέονται με νομικό καθήκον, ουσιώδες δημόσιο ή άλλο δικαιολογημένο συμφέρον, κατάσταση ανάγκης ή άμυνας. Υπάρχουν επίσης περιπτώσεις όπου η ίδια η συναίνεση του ασθενή μπορεί να επιτρέπει τη γνωστοποίηση ορισμένων πληροφοριών.
Αυτό είναι σημαντικό για να μη δημιουργείται λάθος εντύπωση. Δεν είναι κάθε κοινοποίηση παραβίαση. Αντίστοιχα, όμως, δεν μπορεί κάθε κοινοποίηση να δικαιολογείται απλώς επειδή έγινε σε χώρο υγείας ή επειδή κάποιος τρίτος “ρώτησε”.
Ιατρικός φάκελος και πρόσβαση τρίτων
Ο ιατρικός φάκελος είναι ένα από τα πιο ευαίσθητα σημεία του θέματος. Περιέχει στοιχεία για την υγεία, τις εξετάσεις, τη διάγνωση και την πορεία του ασθενή.
Ο ασθενής έχει δικαίωμα πρόσβασης στον φάκελό του και λήψης αντιγράφων. Αυτό δεν σημαίνει ότι οποιοσδήποτε τρίτος μπορεί να έχει πρόσβαση. Ο νόμος προβλέπει ότι τρίτοι δεν έχουν ελεύθερη πρόσβαση στα ιατρικά αρχεία ασθενή, εκτός από συγκεκριμένες εξαιρέσεις, όπως οι αρμόδιες δικαστικές και εισαγγελικές αρχές ή άλλα αρμόδια όργανα της Πολιτείας, σύμφωνα με τις νόμιμες διαδικασίες.
Μετά τον θάνατο του ασθενή, η πρόσβαση στον ιατρικό φάκελο δεν γίνεται ελεύθερη για όλους. Το δικαίωμα ασκείται από τους κληρονόμους, εφόσον είναι συγγενείς μέχρι τετάρτου βαθμού.
Γιατί η παραβίαση απορρήτου δεν είναι “μικρό θέμα”
Η υγεία είναι από τα πιο προσωπικά στοιχεία της ζωής ενός ανθρώπου. Η ανεπίτρεπτη κοινοποίηση πληροφοριών μπορεί να προκαλέσει ντροπή, κοινωνικό στιγματισμό, επαγγελματική βλάβη, οικογενειακή ένταση ή απώλεια εμπιστοσύνης απέναντι στους επαγγελματίες υγείας.
Αυτό ισχύει ακόμη περισσότερο όταν η πληροφορία αφορά ψυχική υγεία, χρόνια πάθηση, σεξουαλική ή αναπαραγωγική υγεία, μεταδοτικό νόσημα, ογκολογική διάγνωση ή άλλη κατάσταση που ο ασθενής δεν επιθυμεί να γνωστοποιηθεί.
Η προστασία του ιατρικού απορρήτου δεν είναι τυπική λεπτομέρεια. Είναι στοιχείο αξιοπρέπειας και εμπιστοσύνης.
Τι στοιχεία μπορεί να κρατήσει ο ασθενής
Αν ένας ασθενής θεωρεί ότι παραβιάστηκε το ιατρικό του απόρρητο, έχει σημασία να καταγράψει όσο πιο καθαρά γίνεται τι συνέβη.
Χρήσιμα στοιχεία μπορεί να είναι η ημερομηνία και η ώρα του περιστατικού, το πρόσωπο που κοινοποίησε την πληροφορία, το πρόσωπο που την έλαβε, το περιεχόμενο της πληροφορίας, αν υπήρχαν μάρτυρες, τυχόν emails, μηνύματα, έγγραφα ή αποδείξεις ότι τα στοιχεία δόθηκαν σε τρίτο πρόσωπο.
Δεν χρειάζεται ο ασθενής να βγάλει μόνος του νομικό συμπέρασμα. Αυτό που έχει σημασία είναι να μη χαθεί η τεκμηρίωση και να μπορεί να αξιολογηθεί αν υπήρξε πράγματι παραβίαση και ποια βήματα είναι διαθέσιμα.
Τι να κάνω τώρα
Αν θεωρείτε ότι πληροφορίες για την υγεία σας κοινοποιήθηκαν χωρίς τη συναίνεσή σας, το πρώτο βήμα είναι να καταγράψετε με ακρίβεια τι έγινε. Ποιος έδωσε την πληροφορία, σε ποιον, πότε, με ποιον τρόπο και ποια ακριβώς πληροφορία κοινοποιήθηκε.
Το δεύτερο βήμα είναι να συγκεντρώσετε όποιο στοιχείο υπάρχει: email, μήνυμα, έγγραφο, screenshot, μαρτυρία ή οποιαδήποτε ένδειξη ότι τα δεδομένα υγείας σας γνωστοποιήθηκαν σε τρίτο πρόσωπο.
Η αξιολόγηση τέτοιων περιστατικών χρειάζεται προσοχή, γιατί ο νόμος προβλέπει και εξαιρέσεις. Δεν είναι κάθε ενημέρωση τρίτου παράνομη. Όμως όταν η διάγνωση, οι εξετάσεις ή στοιχεία του φακέλου κοινοποιούνται χωρίς νόμιμη βάση, μπορεί να τίθεται σοβαρό ζήτημα παραβίασης δικαιωμάτων.
** Το περιεχόμενο είναι ενημερωτικού χαρακτήρα και δεν αποτελεί νομική ή ιατρική συμβουλή. Κάθε υπόθεση αξιολογείται ξεχωριστά, με βάση τα πραγματικά περιστατικά και τα διαθέσιμα στοιχεία.
Πηγές:
Ν. 3418/2005 — Κώδικας Ιατρικής Δεοντολογίας. Περιλαμβάνει τις διατάξεις για το ιατρικό απόρρητο, την τήρηση ιατρικού αρχείου, το δικαίωμα πρόσβασης και τις εξαιρέσεις πρόσβασης τρίτων.
Άρθρο 13 Ν. 3418/2005 — Ιατρικό απόρρητο. Χρήσιμο για τον έλεγχο της υποχρέωσης εχεμύθειας, των περιπτώσεων άρσης και της συνέχισης του απορρήτου μετά τον θάνατο.
Άρθρο 14 Ν. 3418/2005 — Τήρηση ιατρικού αρχείου. Χρήσιμο για τον έλεγχο των διατάξεων σχετικά με το περιεχόμενο του ιατρικού αρχείου, το δικαίωμα πρόσβασης, τα αντίγραφα και τους κληρονόμους μετά τον θάνατο.
Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα — Καταγγελία παραβίασης δικαιώματος. Χρήσιμη πηγή για τη διαδικασία καταγγελίας σε ζητήματα προστασίας προσωπικών δεδομένων.
Επικοινωνήστε με την εξειδικευμένη μας ομάδα εδώ:
Συχνές Ερωτήσεις
Το ιατρικό απόρρητο είναι η υποχρέωση του γιατρού να τηρεί εχεμύθεια για πληροφορίες που αφορούν τον ασθενή ή τους οικείους του και περιέρχονται σε γνώση του κατά την άσκηση των καθηκόντων του.
Ναι. Η διάγνωση, οι εξετάσεις, η θεραπεία, το ιατρικό ιστορικό και τα στοιχεία του ιατρικού φακέλου είναι πληροφορίες που συνδέονται με την υγεία του ασθενή και προστατεύονται.
Δεν υπάρχει γενικός κανόνας ότι μπορεί πάντα. Η ενημέρωση συγγενών εξαρτάται από τις συνθήκες, τη συναίνεση του ασθενή, την κατάσταση υγείας του και τις νόμιμες εξαιρέσεις. Κάθε περίπτωση χρειάζεται προσεκτική αξιολόγηση.
Μπορεί να είναι. Αν αποτελέσματα εξετάσεων ή στοιχεία φακέλου κοινοποιήθηκαν σε πρόσωπο που δεν είχε δικαίωμα πρόσβασης, μπορεί να τίθεται ζήτημα παραβίασης ιατρικού απορρήτου ή/και προσωπικών δεδομένων.
Ναι. Ο Κώδικας Ιατρικής Δεοντολογίας προβλέπει ότι η υποχρέωση τήρησης και διαφύλαξης του ιατρικού απορρήτου δεν παύει με τον θάνατο του ασθενή.
Ο ασθενής έχει δικαίωμα πρόσβασης στον ιατρικό του φάκελο και λήψης αντιγράφων. Μετά τον θάνατό του, το δικαίωμα αυτό ασκείται από τους κληρονόμους του, εφόσον είναι συγγενείς μέχρι τετάρτου βαθμού. Τρίτοι δεν έχουν ελεύθερη πρόσβαση, εκτός από ειδικές περιπτώσεις που προβλέπει ο νόμος.
Διαβάστε επίσης
Όταν ο γιατρός λέει «δεν είναι τίποτα»: πότε η καθυστέρηση
Πήγατε στον γιατρό. Περιγράψατε τα συμπτώματα. Κάνατε εξετάσεις. Ζητήσατε μια καθαρή απάντηση.Και η απάντηση ήταν καθησυχαστική: «Δεν είναι τίποτα».Μόνο που αργότερα αποδείχθηκε ότι...
Περισσότερα
AI και διάγνωση: όταν ο ασθενής ρωτά ένα chatbot πριν
Όλο και περισσότεροι ασθενείς δεν ψάχνουν πλέον απλώς τα συμπτώματά τους στο διαδίκτυο. Ρωτούν ένα chatbot. Περιγράφουν πόνο, ζάλη, θολή όραση, εξετάσεις, φόβους...
ΠερισσότεραΠιστεύετε ότι έχετε υποστεί ιατρικό λάθος εσείς ή κάποιο αγαπημένο σας προσώπο;
Μη διστάσετε να ζητήσετε τη συμβουλή μας για οποιαδήποτε απορία σας.
Συμπληρώστε τα στοιχεία σας για να επικοινωνήσουμε μαζί σας