Δεν είναι καθόλου σπάνιο ένας ασθενής να φεύγει από το νοσοκομείο χωρίς καθαρή εικόνα για το τι ακριβώς συνέβη, τι γράφτηκε στον φάκελό του και τι πρέπει να προσέξει μετά το εξιτήριο. Και αυτό έχει σημασία, γιατί αρκετά προβλήματα εμφανίζονται ή γίνονται αντιληπτά αφού ο ασθενής επιστρέψει σπίτι. Ο ΠΟΥ αναφέρει ότι περίπου 1 στους 10 ασθενείς υφίσταται βλάβη κατά την παροχή φροντίδας υγείας και ότι πάνω από το 50% αυτής θεωρείται αποτρέψιμο.

Το εξιτήριο υποτίθεται ότι κλείνει έναν κύκλο. Στην πράξη, για πολλούς ασθενείς ανοίγει έναν νέο: τι ακριβώς είχα; γιατί άλλαξε η αγωγή; τι θεωρείται φυσιολογικό μετά την επέμβαση ή τη νοσηλεία; τι πρέπει να με ανησυχήσει; τι έδειξαν τελικά οι εξετάσεις; Αυτές οι απορίες δεν είναι υπερβολή. Είναι συχνά το αποτέλεσμα βιαστικής ενημέρωσης, πολλών διαφορετικών γιατρών, πίεσης χρόνου και αποσπασματικών οδηγιών. Το Υπουργείο Υγείας αναγνωρίζει θεσμικά τα δικαιώματα των ληπτών υπηρεσιών υγείας, ενώ σε ευρωπαϊκό επίπεδο το δικαίωμα πρόσβασης στα προσωπικά δεδομένα περιλαμβάνει και τα δεδομένα υγείας.

Το κρίσιμο είναι ότι όσα πάνε στραβά δεν φαίνονται πάντα πριν από το εξιτήριο. Μελέτη σε χειρουργικούς ασθενείς έδειξε ότι όσοι εμφάνισαν επιπλοκή μετά το εξιτήριο είχαν πολύ μεγαλύτερη πιθανότητα επανεισαγωγής: 56%, έναντι 7% για όσους οι επιπλοκές είχαν εντοπιστεί πριν φύγουν από το νοσοκομείο. Μια άλλη μεγάλη προοπτική μελέτη έδειξε ότι μετά από μη καρδιοχειρουργικές επεμβάσεις, περίπου 1 στους 4 ασθενείς επανεισήχθη μέσα σε έναν χρόνο και ότι επιπλοκές πριν από το εξιτήριο συνδέονταν με σημαντικό μέρος των θανάτων που συνέβησαν μετά την έξοδο από το νοσοκομείο.

Η καθημερινότητα το θυμίζει συχνά και με πιο σκληρό τρόπο. Τον Νοέμβριο του 2024 καταγράφηκε στην Ελλάδα η υπόθεση 35χρονης εγκύου που έχασε τη ζωή της λίγες ημέρες μετά το εξιτήριο, ενώ το βρέφος νοσηλεύτηκε στη ΜΕΘ. Το περιστατικό δεν αποδεικνύει από μόνο του τι ακριβώς πήγε στραβά· δείχνει όμως πόσο σοβαρά μπορεί να εξελιχθεί μια κατάσταση αφού ο ασθενής φύγει από το νοσοκομείο.

Γι’ αυτό το βασικό δεν είναι το «μπλα μπλα» γύρω από τα δικαιώματα, αλλά κάτι πολύ πρακτικό: ο φάκελος. Εξιτήριο, εξετάσεις, γνωματεύσεις, χειρουργικά σημειώματα, οδηγίες θεραπείας. Αυτά είναι που δείχνουν τι καταγράφηκε, ποια ήταν τα ευρήματα, ποια αγωγή δόθηκε και τι ζητήθηκε να παρακολουθεί ο ασθενής μετά. Χωρίς αυτά, μένουν μόνο μνήμες και εντυπώσεις. Με αυτά, μπορεί να γίνει σοβαρή και ψύχραιμη αποτίμηση.

Για όσους αισθάνονται ότι κάτι δεν τους εξηγήθηκε επαρκώς ή ότι χρειάζονται καλύτερη εικόνα της περίπτωσής τους, το πρώτο βήμα είναι συνήθως η οργάνωση των εγγράφων που ήδη υπάρχουν. Από εκεί και πέρα, κάθε επόμενη κίνηση γίνεται σε πιο σταθερό έδαφος. Σε τέτοιες περιπτώσεις, χρήσιμη αφετηρία μπορεί να είναι η σελίδα «Εύκολη Διαδικασία Αποζημίωσης» και η σελίδα «Ιατρική Αμέλεια», ώστε ο ενδιαφερόμενος να ενημερωθεί καλύτερα για το πώς προσεγγίζεται μια σοβαρή υπόθεση.