Όταν ένας άνθρωπος πεθαίνει σε νοσοκομείο και οι συγγενείς του δεν έχουν λάβει σαφείς απαντήσεις, η νεκροψία και η νεκροτομή μπορεί να βοηθήσουν στη διερεύνηση της αιτίας θανάτου. Δεν αποδεικνύουν από μόνες τους ότι υπήρξε ιατρικό λάθος. Μπορούν όμως, σε συνδυασμό με τον ιατρικό φάκελο, τις εξετάσεις και την πορεία της νοσηλείας, να συμβάλουν ώστε να φανεί αν η υπόθεση χρειάζεται περαιτέρω έλεγχο.
Όταν ένας θάνατος σε νοσοκομείο αφήνει αναπάντητα ερωτήματα
Ο θάνατος ενός ασθενή μέσα σε νοσοκομείο είναι πάντα ένα βαρύ γεγονός για την οικογένεια. Γίνεται ακόμη πιο δύσκολος όταν οι εξηγήσεις που δίνονται είναι σύντομες, ασαφείς ή δεν βοηθούν τους συγγενείς να καταλάβουν τι πραγματικά συνέβη.
Συχνά, μετά από έναν θάνατο, οι οικογένειες ακούν φράσεις όπως «έπαθε ανακοπή», «ήταν επιπλοκή», «η κατάσταση επιδεινώθηκε ξαφνικά» ή «δεν άντεξε ο οργανισμός του». Αυτές οι εξηγήσεις μπορεί να είναι απολύτως αληθείς. Δεν απαντούν όμως πάντα στα πιο δύσκολα ερωτήματα: πότε άρχισε η επιδείνωση, αν αναγνωρίστηκαν έγκαιρα τα κρίσιμα συμπτώματα, αν έγιναν οι απαραίτητες εξετάσεις, αν υπήρξε καθυστέρηση και αν η οικογένεια ενημερώθηκε με σαφήνεια.
Σε αυτό το σημείο πολλοί συγγενείς αναζητούν πληροφορίες για τη νεκροψία και τη νεκροτομή. Όχι από περιέργεια. Αλλά επειδή προσπαθούν να καταλάβουν αν υπάρχει τρόπος να αποσαφηνιστεί η αιτία θανάτου και αν η πορεία του ασθενή στο νοσοκομείο χρειάζεται πιο προσεκτική διερεύνηση.
Τι είναι η νεκροψία και τι η νεκροτομή
Στην καθημερινή γλώσσα, οι όροι «νεκροψία» και «νεκροτομή» συχνά χρησιμοποιούνται μαζί. Δεν είναι όμως ακριβώς το ίδιο.
Η νεκροψία αφορά την εξωτερική εξέταση του σώματος του θανόντος. Η νεκροτομή είναι πιο εκτεταμένη διαδικασία, κατά την οποία γίνεται εσωτερική εξέταση του σώματος και των οργάνων, με σκοπό να διερευνηθούν τα ευρήματα που μπορεί να συνδέονται με την αιτία θανάτου. Ανάλογα με την περίπτωση, μπορεί να χρειαστούν και πρόσθετες εξετάσεις, όπως ιστολογικές ή τοξικολογικές.
Για την οικογένεια, το κρίσιμο δεν είναι η τεχνική ορολογία. Το κρίσιμο είναι αν η διαδικασία μπορεί να βοηθήσει να απαντηθεί το βασικό ερώτημα: από τι πέθανε ο άνθρωπός μας και αν αυτό που συνέβη είχε προηγούμενα σημάδια που μπορούσαν να είχαν αξιολογηθεί.
Η απάντηση είναι ότι σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να βοηθήσει. Όχι όμως από μόνη της και όχι αποκομμένη από τα υπόλοιπα στοιχεία.
Πότε η νεκροψία μπορεί να έχει σημασία σε θάνατο μέσα σε νοσοκομείο
Η νεκροψία και η νεκροτομή μπορεί να έχουν σημασία όταν ο θάνατος ήταν αιφνίδιος, απροσδόκητος ή όταν η αιτία του δεν έχει εξηγηθεί επαρκώς. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε θάνατος σε νοσοκομείο πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ύποπτος. Ούτε σημαίνει ότι κάθε δυσμενής έκβαση συνδέεται με ιατρική ευθύνη.
Υπάρχουν όμως περιπτώσεις όπου η οικογένεια έχει εύλογα ερωτήματα. Για παράδειγμα, όταν ένας ασθενής εισάγεται στο νοσοκομείο για ένα πρόβλημα που φαίνεται διαχειρίσιμο και καταλήγει μέσα σε λίγες ώρες ή ημέρες. Όταν η κατάσταση επιδεινώνεται μετά από χειρουργείο. Όταν υπάρχουν συμπτώματα λοίμωξης, αιμορραγίας, θρόμβωσης, δύσπνοιας, έντονου πόνου ή άλλης σοβαρής επιπλοκής που, σύμφωνα με την οικογένεια, δεν αντιμετωπίστηκαν έγκαιρα. Ή όταν οι εξηγήσεις που δίνονται μετά τον θάνατο είναι γενικές και δεν συνδέονται με συγκεκριμένα ευρήματα.
Σε τέτοιες περιπτώσεις, η νεκροψία μπορεί να συμβάλει στην αποσαφήνιση της αιτίας θανάτου. Μπορεί, για παράδειγμα, να αναδείξει ευρήματα που σχετίζονται με λοίμωξη, εσωτερική αιμορραγία, πνευμονική εμβολή, καρδιακό επεισόδιο ή άλλη παθολογική κατάσταση. Το αν αυτά τα ευρήματα συνδέονται με ιατρική αμέλεια είναι διαφορετικό ζήτημα και δεν κρίνεται μόνο από το τελικό πόρισμα.
Τι δεν αποδεικνύει από μόνη της
Είναι σημαντικό να ειπωθεί καθαρά: η νεκροψία δεν αποδεικνύει από μόνη της ιατρικό λάθος.
Μπορεί να βοηθήσει να αποσαφηνιστεί η αιτία θανάτου. Μπορεί να επιβεβαιώσει ή να αμφισβητήσει μια αρχική εξήγηση. Μπορεί να φέρει στην επιφάνεια ευρήματα που δεν ήταν γνωστά στην οικογένεια. Δεν απαντά όμως πάντα στο ερώτημα αν οι γιατροί έπραξαν σωστά ή αν υπήρξε παράλειψη.
Για να εξεταστεί πιθανή ιατρική ευθύνη, χρειάζεται να ελεγχθεί συνολικά η πορεία του ασθενή. Ποια ήταν η κατάστασή του κατά την εισαγωγή; Ποια συμπτώματα ανέφερε; Ποιες εξετάσεις ζητήθηκαν; Πότε βγήκαν τα αποτελέσματα; Ποιος τα αξιολόγησε; Ποια θεραπεία δόθηκε; Υπήρξε καθυστέρηση; Υπήρξαν σημάδια επιδείνωσης που δεν αντιμετωπίστηκαν εγκαίρως;
Αυτά τα ερωτήματα δεν απαντώνται μόνο με τη νεκροψία. Απαντώνται μέσα από τη συνδυαστική μελέτη του ιατρικού φακέλου, της ιατροδικαστικής έκθεσης, των εξετάσεων και της χρονικής αλληλουχίας των γεγονότων.
Ο ιατρικός φάκελος είναι κρίσιμος
Σε μια υπόθεση θανάτου σε νοσοκομείο, ο ιατρικός φάκελος είναι συχνά το πιο σημαντικό σημείο εκκίνησης. Εκεί καταγράφεται η πορεία του ασθενή: η εισαγωγή, τα συμπτώματα, οι διαγνώσεις, οι εξετάσεις, οι οδηγίες, η φαρμακευτική αγωγή, οι ιατρικές και νοσηλευτικές σημειώσεις, οι εργαστηριακές τιμές, οι απεικονιστικές εξετάσεις και, όπου υπάρχουν, τα πρακτικά χειρουργείου ή αναισθησίας.
Σύμφωνα με τον Κώδικα Ιατρικής Δεοντολογίας, ο ιατρός υποχρεούται να τηρεί ιατρικό αρχείο, σε ηλεκτρονική ή μη μορφή, με δεδομένα που συνδέονται με την ασθένεια ή την υγεία του ασθενή. Ο ίδιος νόμος προβλέπει ότι οι κλινικές και τα νοσοκομεία τηρούν στα ιατρικά τους αρχεία και τα αποτελέσματα των κλινικών και παρακλινικών εξετάσεων.
Αυτό έχει πρακτική σημασία. Ένα εύρημα στη νεκροψία μπορεί να αποκτήσει διαφορετικό νόημα αν δούμε τι είχε προηγηθεί. Για παράδειγμα, αν υπήρχαν αυξημένοι δείκτες λοίμωξης αρκετές ώρες πριν τον θάνατο. Αν είχε καταγραφεί έντονος πόνος ή δύσπνοια. Αν είχε ζητηθεί εξέταση και καθυστέρησε. Αν η επιδείνωση ήταν πράγματι αιφνίδια ή αν υπήρχαν ενδείξεις που έπρεπε να κινητοποιήσουν το προσωπικό.
Η διερεύνηση μιας τέτοιας υπόθεσης δεν πρέπει να ξεκινά από την παραδοχή ότι «κάποιος φταίει». Πρέπει να ξεκινά από την ερώτηση: τι δείχνουν τα έγγραφα και ποια είναι η αλληλουχία των γεγονότων;
Ποιοι μπορούν να ζητήσουν πρόσβαση στον ιατρικό φάκελο μετά τον θάνατο
Ο Κώδικας Ιατρικής Δεοντολογίας προβλέπει ότι ο ασθενής έχει δικαίωμα πρόσβασης στα ιατρικά αρχεία και λήψης αντιγράφων του φακέλου του. Μετά τον θάνατο του ασθενή, το δικαίωμα αυτό ασκείται από τους κληρονόμους του, εφόσον είναι συγγενείς μέχρι τετάρτου βαθμού.
Αυτό είναι σημαντικό, γιατί οι συγγενείς δεν χρειάζεται να βασίζονται μόνο σε προφορικές εξηγήσεις. Η εικόνα της νοσηλείας πρέπει να μπορεί να ελεγχθεί μέσα από τα διαθέσιμα έγγραφα, τις εξετάσεις και τις καταγραφές.
Παράλληλα, πρέπει να υπάρχει προσοχή: το ιατρικό απόρρητο δεν παύει με τον θάνατο του ασθενή. Η πρόσβαση τρίτων προσώπων στα ιατρικά αρχεία δεν είναι ελεύθερη. Ο νόμος προβλέπει συγκεκριμένες προϋποθέσεις και εξαιρέσεις, όπως η πρόσβαση δικαστικών και εισαγγελικών αρχών ή άλλων αρμόδιων οργάνων της Πολιτείας, σύμφωνα με τις νόμιμες διαδικασίες.
Πότε η οικογένεια έχει λόγο να ζητήσει περαιτέρω διερεύνηση
Δεν υπάρχει ένας ενιαίος κανόνας για όλες τις περιπτώσεις. Υπάρχουν όμως ορισμένες καταστάσεις που συνήθως προκαλούν εύλογα ερωτήματα.
Τέτοια περίπτωση είναι όταν ο θάνατος ήταν αιφνίδιος και δεν δόθηκε σαφής εξήγηση. Όταν οι συγγενείς έλαβαν διαφορετικές εκδοχές από διαφορετικούς επαγγελματίες υγείας. Όταν ο ασθενής είχε παραπονεθεί για σοβαρά συμπτώματα και η οικογένεια θεωρεί ότι αυτά υποτιμήθηκαν. Όταν υπήρξε επιδείνωση μετά από επέμβαση, χωρίς να εξηγηθεί καθαρά ποια επιπλοκή συνέβη και πότε αναγνωρίστηκε.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται σε περιστατικά όπου ο θάνατος συνδέεται χρονικά με χειρουργείο, αναισθησία, λοίμωξη, σηψαιμία, εσωτερική αιμορραγία ή καθυστέρηση διάγνωσης. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η νεκροψία μπορεί να είναι ένα κομμάτι της εικόνας, αλλά όχι το μόνο. Το κρίσιμο είναι να εξεταστεί αν τα ευρήματα συμφωνούν με την κλινική πορεία και με τις ενέργειες που καταγράφονται στον φάκελο.
Ποια έγγραφα μπορεί να έχουν σημασία
Τα έγγραφα που μπορεί να χρειαστούν διαφέρουν ανάλογα με την υπόθεση. Συνήθως, όμως, η διερεύνηση δεν μπορεί να γίνει σοβαρά χωρίς τον ιατρικό φάκελο.
Ιδιαίτερη σημασία μπορεί να έχουν το ιστορικό εισαγωγής, οι ιατρικές σημειώσεις, οι νοσηλευτικές σημειώσεις, οι εργαστηριακές εξετάσεις, οι απεικονιστικές εξετάσεις, οι καλλιέργειες, τα πρακτικά χειρουργείου, το αναισθησιολογικό δελτίο, τα φύλλα φαρμακευτικής αγωγής, τα ενημερωτικά σημειώματα, η ληξιαρχική πράξη θανάτου και, όπου υπάρχει, η ιατροδικαστική έκθεση.
Δεν έχουν όλα τα έγγραφα την ίδια βαρύτητα σε κάθε υπόθεση. Σε μια περίπτωση μπορεί να είναι κρίσιμη μια αξονική τομογραφία. Σε άλλη, οι εργαστηριακές τιμές των τελευταίων ωρών. Σε άλλη, το αν ζητήθηκε χειρουργική εκτίμηση ή αν κλήθηκε έγκαιρα ειδικός. Για αυτό η μελέτη πρέπει να είναι συνολική και όχι αποσπασματική.
Η νεκροψία δεν είναι πράξη αντιπαράθεσης
Πολλές οικογένειες διστάζουν να ζητήσουν περισσότερες απαντήσεις, γιατί φοβούνται ότι θα θεωρηθεί πως «κατηγορούν» τους γιατρούς ή το νοσοκομείο. Στην πραγματικότητα, η διερεύνηση ενός θανάτου δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται ως πράξη αντιπαράθεσης. Είναι τρόπος να αποσαφηνιστεί τι συνέβη, ιδίως όταν η απώλεια ήταν αιφνίδια ή η ενημέρωση που δόθηκε δεν ήταν επαρκής.
Δεν είναι κάθε κακή έκβαση ιατρικό λάθος. Υπάρχουν ασθενείς που καταλήγουν παρά την ορθή και έγκαιρη φροντίδα. Υπάρχουν επιπλοκές που δεν μπορούν πάντα να προβλεφθούν ή να αποφευχθούν. Υπάρχουν όμως και περιπτώσεις όπου η καθυστέρηση, η παράλειψη, η ελλιπής παρακολούθηση ή η λανθασμένη εκτίμηση μπορεί να έχουν παίξει ρόλο.
Η διαφορά ανάμεσα στα δύο δεν φαίνεται από την αίσθηση της οικογένειας, όσο εύλογη κι αν είναι. Φαίνεται από τα στοιχεία: τον φάκελο, τις εξετάσεις, τα χρονικά σημεία, τις ιατρικές αποφάσεις και, όταν υπάρχει, την ιατροδικαστική έκθεση.
Αν ένας θάνατος σε νοσοκομείο άφησε αναπάντητα ερωτήματα, το πρώτο βήμα είναι να καταγραφεί όσο πιο καθαρά γίνεται η χρονική πορεία των γεγονότων. Πότε έγινε η εισαγωγή; Ποια ήταν τα συμπτώματα; Τι ειπώθηκε στην οικογένεια; Πότε άρχισε η επιδείνωση; Ποια εξήγηση δόθηκε για τον θάνατο;
Το δεύτερο βήμα είναι η συγκέντρωση των διαθέσιμων εγγράφων. Ο ιατρικός φάκελος, οι εξετάσεις και η ιατροδικαστική έκθεση, όπου υπάρχει, είναι στοιχεία που μπορούν να βοηθήσουν να αποσαφηνιστεί αν η υπόθεση χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση.
Η οικογένεια δεν χρειάζεται να βγάλει μόνη της ιατρικά ή νομικά συμπεράσματα. Αυτό που έχει σημασία είναι να μη χαθούν στοιχεία, να μη μείνει η υπόθεση μόνο σε προφορικές εξηγήσεις και να εξεταστεί αν η πορεία του ασθενή τεκμηριώνεται επαρκώς.
Αν μετά από θάνατο σε νοσοκομείο υπάρχουν σοβαρές αμφιβολίες για το τι συνέβη, η μελέτη του ιατρικού φακέλου μπορεί να βοηθήσει να φανεί αν πρόκειται για αναπόφευκτη επιπλοκή ή για υπόθεση που χρειάζεται περαιτέρω έλεγχο.
Ενημερωθείτε για τα δικαιώματά σας.
** Το περιεχόμενο είναι ενημερωτικού χαρακτήρα και δεν αποτελεί νομική ή ιατρική συμβουλή. Κάθε υπόθεση αξιολογείται ξεχωριστά, με βάση τα πραγματικά περιστατικά και τα διαθέσιμα στοιχεία.
Πηγές:
Ν. 3418/2005 — Κώδικας Ιατρικής Δεοντολογίας. Περιλαμβάνει τις διατάξεις για το ιατρικό απόρρητο, την τήρηση ιατρικού αρχείου, το δικαίωμα πρόσβασης στον ιατρικό φάκελο και την πρόσβαση κληρονόμων μετά τον θάνατο ασθενή.
Άρθρο 13 Ν. 3418/2005 — Ιατρικό απόρρητο. Χρήσιμο για τον έλεγχο της υποχρέωσης εχεμύθειας, των εξαιρέσεων και της συνέχισης του απορρήτου μετά τον θάνατο του ασθενή.
Άρθρο 14 Ν. 3418/2005 — Τήρηση ιατρικού αρχείου. Χρήσιμο για τον έλεγχο των διατάξεων σχετικά με το περιεχόμενο του ιατρικού αρχείου, τα αποτελέσματα εξετάσεων, το δικαίωμα λήψης αντιγράφων και την πρόσβαση κληρονόμων.
Υπουργείο Υγείας — Δικαιώματα Ληπτών Υπηρεσιών Υγείας. Θεσμική σελίδα για το πλαίσιο δικαιωμάτων των ασθενών στην Ελλάδα.
Επικοινωνήστε με την εξειδικευμένη μας ομάδα εδώ:
Συχνές Ερωτήσεις
Όχι. Η νεκροψία μπορεί να βοηθήσει να αποσαφηνιστεί η αιτία θανάτου, αλλά δεν αποδεικνύει από μόνη της ιατρική αμέλεια. Για να εξεταστεί πιθανή ευθύνη, χρειάζεται συνολική αξιολόγηση του ιατρικού φακέλου, των εξετάσεων, της πορείας νοσηλείας και των ενεργειών που έγιναν ή παραλείφθηκαν.
Η νεκροψία αφορά κυρίως την εξωτερική εξέταση του σώματος. Η νεκροτομή είναι πιο εκτεταμένη διαδικασία, με εσωτερική εξέταση του σώματος και των οργάνων. Στην πράξη, όταν γίνεται ιατροδικαστική διερεύνηση, οι δύο διαδικασίες συχνά αναφέρονται μαζί.
Έχει νόημα να εξεταστεί περαιτέρω όταν ο θάνατος ήταν αιφνίδιος ή ανεπαρκώς εξηγημένος, όταν υπάρχουν αντιφατικές ενημερώσεις, όταν η κατάσταση επιδεινώθηκε μετά από επέμβαση ή όταν υπήρχαν συμπτώματα που η οικογένεια θεωρεί ότι δεν αξιολογήθηκαν εγκαίρως.
Σύμφωνα με τον Κώδικα Ιατρικής Δεοντολογίας, μετά τον θάνατο του ασθενή το δικαίωμα πρόσβασης στον ιατρικό φάκελο και λήψης αντιγράφων ασκείται από τους κληρονόμους του, εφόσον είναι συγγενείς μέχρι τετάρτου βαθμού.
Ναι. Η υποχρέωση τήρησης και διαφύλαξης του ιατρικού απορρήτου δεν παύει με τον θάνατο του ασθενή. Αυτό σημαίνει ότι η πρόσβαση σε στοιχεία του φακέλου δεν είναι ελεύθερη για οποιονδήποτε τρίτο.
Συνήθως έχουν σημασία ο ιατρικός φάκελος, οι εργαστηριακές και απεικονιστικές εξετάσεις, οι ιατρικές και νοσηλευτικές σημειώσεις, τα πρακτικά χειρουργείου, το αναισθησιολογικό δελτίο, τα φύλλα φαρμακευτικής αγωγής, η ληξιαρχική πράξη θανάτου και, όπου υπάρχει, η ιατροδικαστική έκθεση.
Διαβάστε επίσης
Όταν ο γιατρός λέει «δεν είναι τίποτα»: πότε η καθυστέρηση
Πήγατε στον γιατρό. Περιγράψατε τα συμπτώματα. Κάνατε εξετάσεις. Ζητήσατε μια καθαρή απάντηση.Και η απάντηση ήταν καθησυχαστική: «Δεν είναι τίποτα».Μόνο που αργότερα αποδείχθηκε ότι...
Περισσότερα
AI και διάγνωση: όταν ο ασθενής ρωτά ένα chatbot πριν
Όλο και περισσότεροι ασθενείς δεν ψάχνουν πλέον απλώς τα συμπτώματά τους στο διαδίκτυο. Ρωτούν ένα chatbot. Περιγράφουν πόνο, ζάλη, θολή όραση, εξετάσεις, φόβους...
ΠερισσότεραΠιστεύετε ότι έχετε υποστεί ιατρικό λάθος εσείς ή κάποιο αγαπημένο σας προσώπο;
Μη διστάσετε να ζητήσετε τη συμβουλή μας για οποιαδήποτε απορία σας.
Συμπληρώστε τα στοιχεία σας για να επικοινωνήσουμε μαζί σας