Υπάρχουν λίγα πεδία όπου η παραπλάνηση γίνεται τόσο βαριά ηθικά όσο στην ογκολογία. Όταν ένας άνθρωπος ακούει τη λέξη «καρκίνος», η ανάγκη για ελπίδα δεν είναι αδυναμία· είναι ανθρώπινη αντίδραση. Ακριβώς εκεί όμως “πατάει” η απάτη: στην ευαλωτότητα, στον φόβο, στην αγωνία της οικογένειας, στην ανάγκη να πιστέψουμε ότι υπάρχει μια εύκολη λύση που «οι άλλοι δεν θέλουν να ξέρουμε».
Η απάτη σε ογκολογικούς ασθενείς δεν είναι απλώς ένα «λάθος στο διαδίκτυο». Μπορεί να οδηγήσει σε πραγματική βλάβη, ειδικά όταν σπρώχνει κάποιον να καθυστερήσει, να εγκαταλείψει ή να αντικαταστήσει μια θεραπεία που έχει τεκμηρίωση. Το FDA έχει περιγράψει προϊόντα που ισχυρίζονται ότι «θεραπεύουν τον καρκίνο» ως «σκληρή εξαπάτηση» απέναντι σε απελπισμένους ανθρώπους και προειδοποιεί ότι τέτοιες πρακτικές μπορούν να είναι επικίνδυνες.
Γιατί αυτό είναι δεοντολογικό ζήτημα και όχι “διαφωνία απόψεων”
Η δεοντολογία στην υγεία ξεκινά από μια βασική αρχή: ο ασθενής πρέπει να μπορεί να αποφασίζει ελεύθερα, με ενημέρωση που είναι αληθής, κατανοητή και όχι χειριστική. Η απάτη αναποδογυρίζει αυτή την αρχή. Δεν προσφέρει γνώση· εμπορεύεται ελπίδα. Δεν σέβεται την αξιοπρέπεια του ασθενούς· την αξιοποιεί ως «αγορά».
Ακόμη πιο προβληματικό είναι ότι η παραπληροφόρηση στον καρκίνο βρίσκει τεράστια διάδοση στα social media και συχνά αμείβεται με προβολή, engagement και κέρδος. Αυτό το περιγράφει αναλυτικά και η πρόσφατη βιβλιογραφία για την παραπληροφόρηση στον καρκίνο στο διαδίκτυο. Το Εθνικό Ινστιτούτο Καρκίνου των ΗΠΑ (NCI) έχει επίσης αναδείξει πόσο εκτεταμένο είναι το φαινόμενο και πόσο δύσκολο είναι για τους ασθενείς να ξεχωρίσουν την αξιόπιστη πληροφορία μέσα στον θόρυβο.
Πώς “μοιάζει” συνήθως η απάτη
Οι ψευδείς θεραπείες συχνά δεν παρουσιάζονται ως χονδροειδές ψέμα. Παρουσιάζονται ως “αποκάλυψη”. Έχουν συγκεκριμένη ρητορική και ένα επαναλαμβανόμενο σενάριο.
Συνήθως υπόσχονται απόλυτο αποτέλεσμα («θεραπεύει», «εξαφανίζει», «δουλεύει για όλους») και αποφεύγουν τη γλώσσα της ιατρικής αβεβαιότητας. Στη συνέχεια δημιουργούν έναν εχθρό: «οι γιατροί δεν θέλουν», «η φαρμακοβιομηχανία κρύβει», «οι εξετάσεις είναι απάτη». Έπειτα στήνουν ψευδοεπιστημονικό περιτύλιγμα: δύσκολες λέξεις, “τοξίνες”, “ενεργοποίηση DNA”, “αποτοξίνωση” χωρίς ελέγξιμες παραπομπές. Και τέλος έρχεται το εμπορικό κομμάτι: πακέτα, συνδρομές, “θεραπευτές”, συμπληρώματα, “πρωτόκολλα” με κόστος, συχνά με πίεση χρόνου ή με υπόνοια ότι «αν αργήσεις, χάνεις την ευκαιρία».
Το FDA έχει καταγράψει ότι τέτοια προϊόντα/ισχυρισμοί συχνά διακινούνται διαδικτυακά και χωρίς καμία αξιολόγηση ασφάλειας και αποτελεσματικότητας από αρμόδιες αρχές.
“Συμπληρωματικό” δεν σημαίνει “αντί για θεραπεία”
Εδώ υπάρχει μια κρίσιμη λεπτή γραμμή. Υπάρχουν παρεμβάσεις που μπορούν να στηρίξουν την ποιότητα ζωής (ψυχολογική στήριξη, ανακουφιστική φροντίδα, υποστήριξη συμπτωμάτων, καθοδήγηση για ασφαλή καθημερινότητα). Το ηθικό πρόβλημα εμφανίζεται όταν κάτι παρουσιάζεται ως “θεραπεία καρκίνου” χωρίς τεκμηρίωση ή, ακόμη χειρότερα, όταν προτρέπεται ο ασθενής να αντικαταστήσει την ογκολογική αγωγή.
Σε μελέτη που έχει συζητηθεί ευρέως, η επιλογή “εναλλακτικής ιατρικής” συνδέθηκε με αυξημένο κίνδυνο θανάτου, κυρίως επειδή μεσολαβούσε η άρνηση/εγκατάλειψη συμβατικής θεραπείας. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε συμπληρωματική πρακτική είναι απάτη· δείχνει όμως πόσο επικίνδυνο γίνεται το τοπίο όταν το “συμπληρωματικό” πουλιέται ως “αντικατάσταση”.
Το “σκοτεινό” κομμάτι: πλαστά/νοθευμένα προϊόντα
Μια άλλη διάσταση που συχνά αγνοείται είναι ότι μέρος της αγοράς αυτής δεν αφορά απλώς “παραπλανητικούς ισχυρισμούς”, αλλά και προϊόντα αμφίβολης ποιότητας ή προέλευσης. Ο ΠΟΥ περιγράφει το παγκόσμιο πρόβλημα των υποβαθμισμένων και πλαστών ιατρικών προϊόντων, επισημαίνοντας ότι όλοι είναι δυνητικά εκτεθειμένοι—ιδίως όταν αγοράζουν από μη εξουσιοδοτημένες πηγές, συχνά online. Σε ένα τέτοιο περιβάλλον, ο κίνδυνος δεν είναι μόνο «δεν δουλεύει»· είναι και «τι πραγματικά περιέχει;».
Γιατί ο ασθενής δεν φταίει
Ένα από τα πιο ύπουλα στοιχεία της απάτης είναι η αντιστροφή ευθύνης: όταν το αποτέλεσμα αποτυγχάνει, ο “θεραπευτής” θα πει ότι «ο ασθενής δεν το πίστεψε αρκετά», «δεν έκανε σωστά το πρωτόκολλο», «δεν αποτοξινώθηκε». Αυτό είναι δεοντολογικά επιθετικό. Κάνει τον άνθρωπο να νιώθει ένοχος για την ασθένειά του και τον απομονώνει από το υποστηρικτικό του περιβάλλον.
Η ογκολογία είναι ένα πεδίο όπου ο ασθενής έχει ανάγκη από καθαρή, ψύχραιμη πληροφόρηση και ανθρώπινη στήριξη—όχι από αφηγήματα φόβου και “μυστικής γνώσης”.
Σημείωση: Το περιεχόμενο είναι ενημερωτικού χαρακτήρα και δεν αποτελεί ιατρική ή νομική συμβουλή. Κάθε περίπτωση αξιολογείται ξεχωριστά με βάση τα πραγματικά δεδομένα και τα διαθέσιμα έγγραφα.
ΠΗΓΕΣ
Όχι. Το ζήτημα είναι οι απόλυτες υποσχέσεις “θεραπείας”, η έλλειψη τεκμηρίωσης, η πίεση/εκμετάλλευση και κυρίως η προτροπή να αντικατασταθεί η ογκολογική αγωγή.
Η παραπληροφόρηση στο διαδίκτυο και στα social media είναι εκτεταμένη, συχνά πιο “ελκυστική” από την προσεκτική επιστημονική γλώσσα, και μπορεί να επηρεάσει πραγματικές αποφάσεις.
Όταν η επικοινωνία βασίζεται σε απόλυτες υποσχέσεις, σε θεωρίες συγκάλυψης, σε “μυστικά πρωτόκολλα” χωρίς διαφάνεια και σε εμπορική πίεση. Οι ρυθμιστικές αρχές έχουν καταγράψει επανειλημμένα τέτοιες πρακτικές στην αγορά “cure cancer”.
Διαβάστε επίσης
Διακομιδή ασθενούς: τι σημαίνει, πώς γίνεται και τι να περιμένετε
Διακομιδή είναι η μεταφορά ενός ασθενή για να συνεχίσει τη φροντίδα του σε καταλληλότερο σημείο: από το σπίτι ή τον δρόμο στο νοσοκομείο,...
Περισσότερα
Μαιευτική βία στην Ελλάδα: γιατί επανέρχεται στην επικαιρότητα — και
Χθες, 8 Μαρτίου, η Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας έφερε ξανά στο προσκήνιο κάτι που συχνά μένει «εκτός κάδρου» όταν μιλάμε για υγεία: ότι...
ΠερισσότεραΠιστεύετε ότι έχετε υποστεί ιατρικό λάθος εσείς ή κάποιο αγαπημένο σας προσώπο;
Μη διστάσετε να ζητήσετε τη συμβουλή μας για οποιαδήποτε απορία σας.
Συμπληρώστε τα στοιχεία σας για να επικοινωνήσουμε μαζί σας